Thema: Heldere verantwoording

Vertrekregelingen topambtenaren Amsterdam: alles boven tafel

Koppen als ‘Gemeente blunderde met riante vertrekregelingen topambtenaren’ en ‘Zakkenvullers aan de top bij gemeente Amsterdam’ sierden de kranten naar aanleiding van onderzoek van Necker van Naem naar vertrekregelingen van topambtenaren binnen de gemeente Amsterdam. Jonge onderzoekers Wouter Lammers en Bas Verkooijen werkten hieraan mee. Zij reflecteren in dit artikel samen op het onderzoek.

Wouter Lammers (26 jaar) kwam twee jaar geleden bij Necker van Naem terecht. Eerst als werkstudent en daarna fulltime. Wouter richt zich voornamelijk op kwantitatief onderzoek. Data-analyses en vragenlijsten maken behoren tot zijn dagelijkse werkzaamheden.

Bas Verkooijen (26 jaar) is adviseur/onderzoeker. Anderhalf jaar geleden trad hij in dienst bij Necker van Naem en sindsdien werkte hij aan veel verschillende onderzoeken. Ook houdt hij zich bezig met cultuur- en integriteitstrajecten en bijvoorbeeld het evalueren van vergadermodellen voor gemeenteraden.

Aanleiding van het onderzoek

Bas: “De Amsterdamse gemeentesecretaris vertrok en kreeg een vertrekregeling mee waar veel onduidelijkheid over was. Daarnaast werd hij snel wethouder in Rotterdam. In de media en gemeenteraad werden vragen gesteld over de gang van zaken. Er bleek onvoldoende zicht te zijn op deze en andere vertrekregelingen.” Dat vormde de aanleiding van het onafhankelijke onderzoek door Necker van Naem.

“Als een directeur uit functie gaat, kunnen er verschillende dingen gebeuren naast ‘gewoon’ weggaan. Hij/zij kan in dienst blijven en gedetacheerd worden of ‘op de bank’ komen te zitten, of hij/zij kan een vertrekregeling krijgen,” aldus Wouter. Die twee mogelijkheden onderzochten ze, samen met senior collega’s van Necker van Naem.

Het onderzoek en de conclusies

Vanaf het begin zaten Wouter en Bas vol in het onderzoeksteam. Samen spitten ze personeelsdossiers door en namen zo een groot deel van de documentenanalyse op zich. Daarnaast vertaalden zij analyses naar een helder rapport. Tot slot keken zij bij de andere G4-gemeenten: hoe laten Rotterdam, Den Haag en Utrecht hun directeuren uitstromen?

“Uit de documentenanalyse bleek dat veel financiële overzichten niet klopten”, zegt Wouter. “Er was geen overzicht.” Hij las contracten, bekeek afspraken met betrokken directeuren en nam tientallen personeelsdossiers door. Zo probeerde het onderzoeksteam uit een enorme brei aan informatie zelf een nieuw overzicht te bouwen. Bas: “Ik heb beleidskaders onderzocht: wat is de definitie van een topfunctionaris, wanneer heeft iemand recht op een vertrekregeling en hoe bepaal je wat de waarde daarvan is? We schakelden ook een advocatenkantoor in om te beoordelen of directeuren een rechtmatige vertrekregeling hebben gekregen.”

De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat er afgelopen jaren geen consequent en transparant proces plaatsvond als een directeur uit functie ging. “Het is niet altijd slecht om een vertrekpremie mee te geven, als dat maar consequent opbasis van beleidskaders gebeurt. Maar dat was niet het geval”, licht Wouter toe. “Ook klopten de premies niet altijd met de Wet normering topinkomens. En men ging het maximale bedrag van €75.000 als uitgangspunt zien, in plaats van als uitzondering”, vult Bas aan.

Meewerken aan een high impact-onderzoek

Bas en Wouter werkten als jonge onderzoekers mee aan een grootschalig onderzoek dat een hoge impact had en waarvan de uitkomsten veelvuldig door media werden opgepakt. Wouter: “Het is leuk dat we hiermee de media hebben gehaald, maar we zitten hier uiteindelijk niet om krantenkoppen te scoren. Het is een uitdaging voor de ambtelijke organisatie om deze zaak op orde te krijgen en het is mooi om daar een bijdrage aan te hebben geleverd.” Bas beaamt dit. “We willen impact hebben met zo’n onderzoek en vooral het lokale bestuur versterken.”

Voor beide onderzoekers was dit een van de leukste projecten uit hun carrière bij Necker van Naem. Bas: “Het heeft impact. Er gebeurt iets met het werk dat ik gedaan heb. Dat maakt me best wel trots.” Het gaf Wouter voldoening dat het in dit onderzoek goed lukte om met cijfers het grotere plaatje duidelijk te maken en met data meer licht te laten schijnen op individuele gevallen. “De connectie tussen mensen en getallen vind ik inspirerend. Vooral in dit geval, omdat het echt iets zei. Ik ben trots dat ik de menselijke kant aan cijfers heb kunnen belichten in dit onderzoek.”

Samenwerken

De twee onderzoekers werkten in dit project samen met drie andere collega’s. “We moesten dit onderzoek in zes weken doen. Gelukkig konden we continu bij elkaar aankloppen.” Samenwerking is in zo’n high impact-project van groot belang. “We werden gelijk vrij gepland om fulltime aan dit onderzoek te werken”, legt Bas uit. Het was een echte snelkookpan, in een rechte lijn naar de finish. “Het beheerste even mijn leven”, zegt Wouter. “Zelfs thuis was ik er nog mee bezig. Voor een korte periode was dat echt leuk.” Bas is het eens: “De urgentie was erg hoog. Daardoor kregen we snel toegang tot documenten en werden interviews snel gepland. Er moesten antwoorden komen. Dat werkt eigenlijk heel prettig.”

De onderzoekers willen elkaar graag een compliment geven over de samenwerking. Bas: “Wouter is enorm diep die dossiers ingedoken en wist er daardoor superveel vanaf. Heel knap hoe hij cijfers en bedragen om heeft gezet naar het grotere plaatje.” Wouter kan natuurlijk niet achterblijven. “Bas koppelde kennis van de dossiers aan beleid. En hij wist die koppeling treffend te verwoorden. Hij wist wat er in de praktijk gebeurt. We vulden elkaar goed aan.”

Het was voor beide onderzoekers de eerste keer dat ze meewerkten aan een onderzoek met zoveel directe impact. “We hebben in korte tijd iets boven water gekregen waar de gemeente echt mee aan de slag kan.”, aldus Bas. Wouter knikt en vult aan: “Ik ben ronduit trots op dit onderzoek.”

Bekijk het onderzoeksrapport hier.

Volgend project: Onderzoek digitale beraadslaging en besluitvorming Of lees meer over Heldere verantwoording projecten of het thema