Thema: Heldere verantwoording

DoeMee-onderzoek

Elkaar overeind houden en de (besluitvormings)processen laten draaien. Dat is waar je als rekenkamer aan wilt bijdragen, helemaal in deze tijd. Dat de coronacrisis impact heeft op het werk van rekenkamers en gemeenten, dat is wel duidelijk. En dat we straks ook niet klakkeloos weer teruggaan naar het oude, dat is ook waar. De 1,5-meter-samenleving went snel.

Ambtelijke organisaties staan onder hoge druk om hun werkzaamheden digitaal uit te voeren en dienstverlenend te blijven. Sommige afdelingen zijn druk bezig om de crisis zelf het hoofd te bieden. In de onderwerpkeuze van de rekenkamer zijn relevantie voor de gemeenteraad en sensitiviteit voor een druk bezette ambtelijke organisatie daarom dé bepalende factoren voor onderzoek met impact.

Vier thema's om - juist nu - bij te dragen als rekenkamer

  1. Quickscan Kwaliteit raadsvoorstellen
  2. Quickscan Inzet en werking raadsinstrumentarium
  3. Onderzoek Wonen
  4. Onderzoek Energietransitie

We selecteerden deze onderwerpen voor de DoeMee-onderzoeken omdat ze én relevant zijn én met alternatieve onderzoeksmethoden heel goed in de periode van coronamaatregelen zijn uit te voeren. Zo kan de raad vertrouwen op zinvol onderzoek. We starten in juni met de eerste onderzoeken. Meedoen of vrijblijvend een offerte opvragen? Neem contact op met Lauryan Bakker via lauryan@necker.nl of 06-17589183 of vraag via de onderstaande button een offerte aan.

Button vraag offerte aan2x 100

Let op! Alhoewel we deze onderzoeken onder de categorie DoeMee-onderzoek scharen, zal een benchmark geen onderdeel uitmaken van het opgeleverde eindproduct. 

Twee onderwerpen gericht op de raad: De gemeenteraad begint straks aan de tweede helft van zijn raadsperiode. Een mooi moment om de balans op te maken van de sturingskracht van de raad. De raad wordt enerzijds gefaciliteerd – door de organisatie, het college en de griffie - om te kunnen sturen en een belangrijke factor daarin is de kwaliteit van raadsvoorstellen. Uiteraard heeft de raad ook een eigen verantwoordelijkheid en kan hij zich actief opstellen door het beschikbare sturingsinstrumentarium optimaal te benutten.

Lauryan Bakker - lauryan@necker.nl of 06-17589183

Quickscan Kwaliteit raadsvoorstellen

Volgens de Gemeentewet stelt de gemeenteraad de kaders vast en is het college belast met de uitvoering.  Ter uitvoering van het beleid biedt het college raadsvoorstellen aan de raad aan. In veel gemeenten verdienen de raadsvoorstellen een verbeterslag. Vaak zijn raadsleden gewend aan het format voor raadsvoorstellen, maar zien ze snel de meerwaarde van aanpassingen als ze hierop worden gewezen. Het gaat dan bijvoorbeeld over de volledigheid van beslispunten, onderbouwing, alternatieven en de juridische basis. Raadsvoorstellen moeten zodanig zijn opgesteld, dat raadsleden binnen beperkte tijd een afgewogen besluit kunnen nemen. Daartoe moet een raadsvoorstel in ieder geval overzichtelijk, leesbaar en volledig zijn. Maar ook voor het collectieve geheugen van raad en griffie zijn goede raadsvoorstellen onontbeerlijk: een archief met kwalitatief goede raadsvoorstellen geeft inzicht in hoe besluitvormingsprocessen in het verleden zijn verlopen, welke argumenten aan de besluiten ten grondslag hebben gelegen en welke middelen zijn ingezet.

Dit onderzoek richt zich op het proces van totstandkoming van raadsvoorstellen en de kwaliteit van de raadsvoorstellen. Het levert een oordeel op verschillende kwaliteitsaspecten op en het biedt inhoudelijke en procesmatige aanbevelingen voor verbetering. Daarbij staat de volgende onderzoekvraag centraal:

Wat is de kwaliteit van de raadsvoorstellen en welke verbeteringen kunnen worden aangebracht?

In de politiek maken de spelregels deel uit van het politieke proces. Een essentieel onderdeel van dat proces is het ter discussie stellen van rolopvatting en rolinvulling. Ideeën ventileren over wat wel en wat niet mag, is een elementair onderdeel van de politiek. Deze quickscan kan volledig op afstand worden uitgevoerd, zonder inspanning van de ambtelijke organisatie. De griffier wordt digitaal geïnterviewd. Vraag hier een offerte aan.

Quickscan Inzet en werking raadsinstrumentarium

De invulling van het dualisme is pas in de jaren na de invoering in iedere individuele gemeente ontwikkeld en vormgegeven. Dat verklaart ook dat er zoveel verschillen zijn in rolopvatting en rolinvulling tussen gemeenten.

Sturing door de raad is veelal cultuurgebonden en historisch bepaald. De ruimte die de raad krijgt of afdwingt is vaak geworteld in gegroeide praktijken (onder meer de doorwerking van het monisme) en gestoeld op - vaak impliciete - opvattingen over de balans tussen vertrouwen geven en wantrouwen organiseren.

De verschillen in gekozen structuren door gemeenteraden lijken in eerste instantie klein, omdat alle raden hetzelfde instrumentarium tot hun beschikking hebben. Maar door de verschillen in cultuur, pakt ook de gekozen structuur vaak anders uit.

Uiteindelijk komt het aan op de rolvastheid van raad en college. Bij elke rolopvatting hoort een aantal uitingspunten die duidelijk maken of de gekozen ambitie ook serieus wordt genomen. Dit onderzoek kan worden gezien als ondersteuning van de gemeenteraad bij zijn rolinvulling in de tweede helft van de raadsperiode. Daarbij staat de volgende onderzoeksvraag centraal:

Welk instrumentarium benut de gemeenteraad om bij te dragen aan een doelmatig, doeltreffend en rechtmatig lokaal bestuur, en welke verbeteringen kunnen daar nog in gemaakt worden?

Deze quickscan wordt volledig op afstand uitgevoerd, in overleg met de griffie en zonder verdere inspanning van de organisatie. Vraag hier een offerte aan.

 

Twee onderwerpen gericht op actuele beleidsthema’s: thema’s waar zowel op landelijk, regionaal als lokaal niveau veel over te doen is, zijn wonen en de energietransitie. Niet zelden ook in relatie tot elkaar. Gemeenten worstelen met het op orde krijgen van hun woningvoorraad, om onder andere in alle verschillende behoeften en wensen van hun inwoners te voorzien. Het is een onderwerp dat lokaal de gemoederen flink bezighoudt, maar waar de beslissingen veelal op regionaal niveau worden genomen. Ook de opgave van de energietransitie is er één die van ons allen is en waar veel regionaal en landelijk initiatief ligt. Toch heeft de gemeente hierin haar eigen verantwoordelijkheid: een stem in de regio én maatregelen op lokaal (beleids)niveau.

Lauryan Bakker - lauryan@necker.nl of 06-17589183

Onderzoek Wonen

Het woonbeleid van gemeenten is een onderwerp dat om verschillende redenen veel aandacht vraagt. De match tussen de demografische samenstelling van de gemeente en de woningvoorraad, de noodzakelijke verduurzaming en de regionale samenwerking zijn hier voorbeelden van.

De meeste gemeenten streven de ambitie na om voor alle inwoners een geschikte woning te hebben. Het doel van dit rekenkameronderzoek is tweeledig. Enerzijds heeft het een inventariserend karakter door in kaart te brengen in hoeverre de gemeente op streek is met het realiseren van de ambities en doelstellingen. Anderzijds is dit onderzoek gericht op het analyseren van de rolneming van de raad en hoe de raad kan sturen in het (regionale) speelveld waarin de ontwikkeling van de woningvoorraad invulling krijgt.

In het onderzoek wordt de blik zowel naar binnen als naar buiten gericht. We kijken naar de rolneming van raad, college en organisatie als het gaat om beleid, strategie en uitvoering (binnen). Omdat de gemeente er niet alleen voor staat, heeft het perspectief van woningcorporaties, huurdersverenigingen en projectontwikkelaars net zo’n prominente plek in dit onderzoek. Daarbij staat de volgende onderzoeksvraag centraal:

In hoeverre zijn de gemeentelijke doelen op het gebied van wonen door de gemeente (en samenwerkingspartners) gerealiseerd en welke mogelijkheden voor (bij)sturing heeft de gemeenteraad op dit terrein?

Dit rekenkameronderzoek wordt op afstand uitgevoerd. Interviews vinden zoveel mogelijk digitaal plaats. Vraag hier een offerte aan.

Onderzoek Energietransitie

Duurzaamheid is een centraal thema in de meeste coalitieakkoorden van gemeenten. Om een bijdrage te leveren aan de energietransitie en een circulaire economie, zetten gemeenten in op onder andere de verduurzaming van bebouwing en het investeren in schone energie.

Het realiseren van een duurzaamheidsambitie is een complexe opgave, omdat de gemeente op dit terrein in grote mate afhankelijk is van andere partijen. Denk hierbij aan het Rijk en de provincie voor wat betreft windenergie, aan de regio op het gebied van mobiliteit en het realiseren van een Regionale Energiestrategie (RES), maar ook aan bedrijven, woningcorporaties en burgers.

Daarnaast vergen duurzaamheidsambities een lange adem, zodat het realiseren van een  duurzaamheidsdoelstelling gevoelig kan zijn voor vele externe ontwikkelingen. Bovendien is het duurzaamheidsbeleid verweven met zowel de interne bedrijfsvoering als met andere beleidsprogramma’s. Gezien de complexiteit is het belang van overzicht, onderlinge afstemming en integraal werken groot. Daarbij is voor de gemeenteraad specifiek de vraag hoe hij hier inzicht in krijgt en hoe hij zijn rol (zowel kaderstellend als controlerend) kan invullen.

Dit onderzoek naar de energietransitie heeft een tweeledig doel: 1) inzicht bieden in waar de gemeente staat in het realiseren van haar ambities en 2) het schetsen van mogelijkheden voor de gemeenteraad om te kunnen (bij)sturen op dit thema. Daarbij staat de volgende onderzoeksvraag centraal:

Waar staat de gemeente in het realiseren van haar ambities voor de energietransitie, hoe vervult de gemeenteraad zijn rol op dit thema en wat zijn kansen voor de toekomst in het licht van regionale en landelijke ontwikkelingen?

Dit rekenkameronderzoek wordt op afstand uitgevoerd. Interviews vinden zoveel mogelijk digitaal plaats. Vraag hier een offerte aan.