Thema: De allerbeste bestuurders

“Dat burgemeesters en wethouders aandacht hebben voor hun gezag is essentieel, maar waar moet je op letten?”

Gezag en vertrouwen zijn voor bestuurders geen vanzelfsprekendheid. Sterker nog: beiden moeten steeds opnieuw worden verdiend. Dat is geen eenvoudige opgave, zeker wanneer inwoners het overheidsgezag betwisten of kritiek hebben op bestuurders of hun beleid. Hoe verkrijgen en behouden burgemeesters en wethouders gezag en vertrouwen? Daarover ging het webinar ter ere van de lancering van de bundel Vertrouwen in besturen op 19 maart.

Gezag en vertrouwen van lokale bestuurders

Onder leiding van Evert Jan Kruijswijk Jansen gingen drie experts in gesprek over het gezag en vertrouwen van burgemeester en wethouders. Vertrouwenscijfers laten zien dat het er in Nederland nog niet eens zo gek voor staat met het vertrouwen in lokaal bestuurders, zeker niet in vergelijking met het buitenland. Nederlandse burgemeesters scoren hoog in vergelijking met hun buitenlandse collega’s. En, het vertrouwen van burgers in het lokale bestuur is aanmerkelijk groter dan dat in de landelijke politiek. Ook de dertig deelnemers aan het webinar, waaronder burgemeesters, wethouders en griffiers, menen dat het er met het lokaal gezag niets eens zo gek voor staat. 

Toch is de mate van gezag sterk afhankelijk van het type ambt en verschillen ze sterk per persoon. De ene lokaal bestuurder kan op veel meer gezag en vertrouwen bogen dan de andere. Zo gaat van het burgemeestersambt meer ‘natuurlijk gezag’ uit dan van het wethoudersambt en oordelen burgers heel uiteenlopend over individuele bestuurders. Bovendien worden aan wethouders andere eisen gesteld dan aan burgemeesters. Het winnen en behouden van gezag hebben ambtsdragers grotendeels, maar niet uitsluitend, zelf in de hand, stellen zowel de experts als de deelnemers. 

Hoe je dat vertrouwen wint? Op basis van eigen onderzoek benadrukken dr. Sabine van Zuydam en dr. Niels Karsten het belang van betrokkenheid, betrouwbaarheid en bekwaamheid. Burgemeesters en wethouders moeten weten wat er leeft in de lokale samenleving, opkomen voor de belangen van anderen, eerlijk en integriteit zijn, daadkrachtig overkomen, onafhankelijk denken en handelen, en over de juiste kennis en vaardigheden beschikken. Voormalig burgemeester drs. Wouter de Jong voegt daaraan toe hoe belangrijk het is om persoonlijke aandacht te hebben voor mensen en om zichtbaar te zijn in de lokale samenleving. Met iedereen oogcontact tijdens elk fietsritje door de gemeente, bijvoorbeeld. Zoiets eenvoudigs kan enorm verschil maken. 

Afgehaakte of afhakende burgers – wat dan?

Als het gaat om het gezag van en vertrouwen in bestuurders kunnen we niet om de andere kant heen: de afhakende of afgehaakte burger. Inwoners die sceptisch kijken naar het handelen van de overheid in het algemeen en van bestuurders in het bijzonder. 

Experts en deelnemers aan het webinar stellen dat het percentage burgers dat écht is afgehaakt gering is. Hoewel kritische geluiden van inwoners al snel de boventoon voeren in het publieke debat is er een grote groep zwijgzame burgers die relatief tevreden is. En het is hoopvol dat demonstranten nog wel de moeite nemen hun kritiek te uiten. Vaak blijken dit inwoners te zijn die teleurgesteld zijn in de gemeente. Dan is het essentieel om als bestuurder te laten zien dat je naar hen luistert en dat burgers dat ook zo ervaren. Bijvoorbeeld door ze uit te nodigen voor gesprek, hun perspectief in te brengen in het debat en je empathisch op te stellen. Voor burgemeesters én wethouders is het daarbij van belang dat ze dat ze eropuit gaan om signalen uit de samenleving op te halen.

Vertrouwen en gezag bij controversiële beslissingen

Het belang van het ophalen van signalen uit de samenleving geldt misschien wel in het bijzonder bij beslissingen die maatschappelijke weerstand oproepen. Lokale bestuurders nemen deze vrijwel dagelijks, bijvoorbeeld wanneer zij een locatie kiezen voor een opvangvoorziening voor dak- en thuislozen, een AZC of een windmolen. Hun gezag staat dan bij voorbaat onder druk. Zo’n impopulaire beslissing leidt vrijwel automatisch tot politieke en maatschappelijke weerstand. 

De deskundigen en deelnemers aan het webinar delen de overtuiging dat het betrekken van burgers in de besluitvorming daarvoor niet altijd de oplossing is, hoewel de deelnemers daar meer ruimte voor zien dan de experts. Gezamenlijk constateren ze dat het, indien een bestuurder een overtuigend verhaal heeft en ‘verantwoordend leiderschap toont’, goed mogelijk is om voor zulke omstreden besluiten acceptatie te creëren bij een belangrijk deel van de bevolking. Dat is nog niet hetzelfde als steun en neemt niet alle weerstand weg, maar maakt wel dat je politiek en maatschappelijk je gezag behoudt of zelfs versterkt. Verschuil je daarbij niet achter technische procedures, maar overtuig op basis van de inhoud, zo luidt het advies.

Al met al is het voor bestuurders een uitdagende klus om steeds te blijven bouwen aan hun gezag, zeker in situaties waarin het onder druk komt te staan. Er dagelijks mee bezig zijn, als onderdeel van je werkzaamheden, is daarom essentieel. 

 

Webinar Vertrouwen in besturen, 19 maart 2021, 11:00 – 12:00 uur

Werk aan de winkel: over het bouwen en behouden van vertrouwen en gezag door bestuurders

Sprekers: drs. Wouter de Jong (geassocieerd partner Necker van Naem & voormalig burgemeester), dr. Niels Karsten MA (Tilburg University & Necker van Naem) en dr. Sabine van Zuydam (Necker van Naem & Twente University) 

Gespreksleider:  Evert Jan Kruijswijk Jansen (Necker van Naem)

 

Meer weten over dit onderwerp?

Onder redactie van Sabine van Zuydam verscheen onlangs de bundel Vertrouwen in besturen. Hierin zijn acht beschouwingen samengebracht over wat bestuurders kunnen doen om vertrouwen te (blijven) verdienen. De bundel brengt onderzoek samen over bijvoorbeeld de ontwikkeling van het burgemeestersambt, over bestuurlijke integriteit en over de eigenschappen waarover een goede bestuurder moet beschikken. Daarmee is het een boek voor bestuurders om te reflecteren op de rol van vertrouwen in hun dagelijks werk.

De bundel (hardcover) kost €19,95 incl. btw en is nu te bestellen op bol.com.


Volgend artikel: Podcast: Democratie maak je. Of lees meer over De allerbeste bestuurders artikelen of het thema