Thema: Heldere verantwoording

Burgemeesters en hun rol in toezicht en handhaving

De burgemeester is van oudsher belast met het bewaken van de openbare orde en veiligheid. In de laatste jaren heeft de burgemeester er verschillende nieuwe bevoegdheden en daarmee verantwoordelijkheden bij gekregen. Landelijk zijn er discussies of dit de burgemeestersrol ten goede komt. Is de burgemeester op deze manier nog wel hoeder van de openbare orde en veiligheid? En wat betekenen de nieuwe bevoegdheden voor de rol van burgervader of -moeder? 

Necker van Naem onderzocht het beleid en de praktijk van toezicht en handhaving op openbare orde en veiligheid (OOV) in achttien gemeenten. In dit artikel belichten we hoe de burgemeesters die wij spraken aankijken tegen hun rol en bevoegdheden op het gebied van OOV.

Nieuwe bevoegdheden, nieuwe dilemma’s

De raad kan via de Gemeentewet verschillende bevoegdheden en instrumenten aan de burgemeester geven. Uit ons onderzoek blijkt dat de gemeenteraden de verschillende bevoegdheden vrijwel altijd geven. Gedacht kan worden aan het noodbevel en de noodverordening, maar ook aan bevoegdheden waar niet direct sprake hoeft zijn van “noodtoestanden”, zoals cameratoezicht (artikel 151c Gemeentewet).

Met het uitbreiden van bevoegdheden in de laatste jaren ervaren de burgemeesters over het algemeen dat er druk vanuit het Rijk op hun en hun gemeente wordt gelegd, zonder dat altijd de middelen aanwezig zijn om de nieuwe bevoegdheden en verantwoordelijkheden op een verantwoordelijke wijze in te vullen. 

Terughoudend gebruik van noodbevoegdheden

Hoewel de burgemeesters over de noodbevoegdheden beschikken, zetten ze deze bevoegdheden in de achttien onderzochte gemeenten weinig in. Dit omdat de burgemeesters de nadruk leggen op preventief handelen en op het gesprek om samen tot oplossingen te komen. De noodbevoegdheden zijn een laatste redmiddel.

De burgemeesters die wij spraken zien zich daarnaast niet als sheriff, maar vooral als burgervader of -moeder. De (nieuwe) bevoegdheden die de burgemeesters hebben op het gebied van openbare orde en veiligheid tasten deze burgervader/moeder rol niet aan, onder andere zij aandacht blijven houden voor het gesprek. De nadruk op de rol van burgervader of -moeder ligt, staat het repressief optreden, bijvoorbeeld in het opleggen van lasten of het sluiten van drugspanden, overigens niet in de weg.  

Uitzondering: daadkrachtig optreden bij het sluiten van drugspanden 

Ten aanzien van het sluiten van drugspanden zijn burgemeesters vaak bereid om snel door te pakken. Artikel 13b van de Opiumwet geeft de burgemeester de bevoegdheid om woningen en andere gebouwen te sluiten als daar drugs geproduceerd of verhandeld worden. De burgemeester kan hiervoor gebruik maken van last onder bestuursdwang (sluiten van het gebouw) of last onder dwangsom (overtreder betaalt dwangsom als de overtreding niet eindigt). Nagenoeg alle burgemeesters die wij spraken hebben een sterke voorkeur voor de last onder bestuursdwang, oftewel de sluiting van “drugspanden”.

Een belangrijk doel van de sluiting is om het pand uit het criminele circuit te halen. Daarnaast heeft sluiting een bijkomend afschrikwekkend effect richting daders. Veel burgemeesters geven aan dat zij vanuit de gemeenschap positieve reacties krijgen op sluitingen. Bij het sluiten van panden houden de meeste gemeenten uitdrukkelijk rekening met de gevolgen voor bewoners en komen hen tegemoet wanneer er bijzondere of verzachtende omstandigheden zijn.

Meer weten over toezicht en handhaving op openbare orde en veiligheid? Lees ook onze andere artikelen over dit onderwerp.

In achttien gemeenten onderzocht Necker van Naem toezicht en handhaving op openbare orde en veiligheid (OOV). In een overkoepelende notitie beschreven wij wat ons opviel in het beleid, de uitvoering en de rol van de raad in de achttien gemeenten. Wil je de hele overkoepelende rapportage lezen? Klik dan HIER. 

Volgend artikel: Handreiking Gemeenteraadsverkiezingen 2022 Of lees meer over Heldere verantwoording artikelen of het thema