Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: De allerbeste bestuurders

Wouter de Jong: "Je moet er gewoon zijn als burgemeester, altijd."

In 2013 vertrok Wouter de Jong als directeur bij Necker van Naem om burgemeester te worden in Houten. Na één voldragen termijn als burgemeester, is het tijd voor iets anders. Sinds 1 september 2019 is Wouter terug bij Necker van Naem, nu als geassocieerd partner. Als we hem vragen waarom hij nu weer voor ons heeft gekozen is het antwoord simpel: 1) vanwege de fijne werksfeer en prettige collega's, 2) vanwege de interessante en zinvolle klussen. Reden genoeg dus. Een interview door collega Lauryan Bakker.

Zeg Wouter, staat jouw telefoon 's nachts nog steeds aan?

Ja, die ligt nog naast mijn bed zoals ik dat gewend ben. Maar ik merk wel dat ik mijn telefoon steeds vaker gewoon even een tijdje ergens laat liggen. Toen ik burgemeester was durfde ik dat ding niet uit mijn zak te halen. Je moet er gewoon zijn als burgemeester, altijd. Als er echt iets is gebeurd, moet je er gewoon zijn.

Vóór mijn vakantie heb ik er niet voor gezorgd dat anderen toegang hadden tot een bepaald systeem. Als ik dat wel had gedaan, had ik zorgeloos en ongestoord vakantie kunnen vieren op Terschelling. Ik dacht: “dat zal wel loslopen”.

Dat bracht voor mij geen onrust mee, ik kon goed schakelen. Tenminste, na die eerste zomer als burgemeester... Wij maakten gebruik van een bepaald systeem waarop meldingen van de politie en psychiaters, zoals inbewaringstellingen, binnenkomen. Maar een beperkt aantal mensen kon in dat systeem, waaronder ik. Vóór mijn vakantie heb ik er niet voor gezorgd dat anderen toegang hadden. Als ik dat wel had gedaan, had ik zorgeloos en ongestoord vakantie kunnen vieren op Terschelling. Ik dacht: “dat zal wel loslopen”. In die week werd in Utrecht helaas het politiebureau Paardenveld verbouwd en moesten alle arrestanten overgeplaatst worden naar Houten. Mijn telefoon stond roodgloeiend, dag en nacht! Dan stond ik weer op een of andere duinpan om maar voldoende bereik te hebben. Lesje geleerd.

Je moet altijd beschikbaar zijn, maar je moet het ook goed voor jezelf organiseren. Ik stel me open voor iedereen die iets met wil bespreken of delen. Dat is gewoon de modus waar je in zit. Maar in formele verzoeken kon ik doseren. Bijvoorbeeld niet mijn hele weekend.

Artikel - Burgemeesterschap Wouter
Artikel - Burgemeesterschap Wouter

Nu je afscheid hebt genomen, krijg je dus ook veel vrijheid terug. Toch zeg je in een eerder interview: “ieder afscheid is een beetje sterven”. Waar neem je met moeite afscheid van?

Waar men zich vroeger misschien eerder richtte tot de pastoor, zien mensen nu de burgemeester als iemand waar je je ei bij kwijt kunt.

Van de mensen. Vooral van hoe dicht je bij mensen komt als je burgemeester bent. In een bijzondere situatie van vreugde of verdriet zijn mensen zeer bereid om dingen met je te delen. Dat komt denk ik ook door de secularisatie. Waar men zich vroeger misschien eerder richtte tot de pastoor, zien mensen nu de burgemeester als iemand waar je je ei bij kwijt kunt. Je wordt actief opgezocht, maar ik bewoog me ook veel in de samenleving. Gewoon op de markt of op straat en natuurlijk bij hele vreugdevolle of juist tragische gebeurtenissen. Een groot verkeersongeval, een verdronken seizoensarbeider, een zelfmoord. Dan zoek ik de mensen wel op om pastorale zorg te verlenen. Daar heb ik ruime invulling aan gegeven.

Was dat voor jou het belangrijkste in het burgemeesterschap?

Iedere burgemeester heeft zijn of haar eigen taakopvatting en -invulling. Ik voelde persoonlijk dat ik er wilde zijn als burgervader voor de samenleving van Houten. Ik wilde weten wat voor lief en leed er was in de samenleving.

Ik wilde weten wat voor lief en leed er was in de samenleving.

Maar ik wilde ook een boegbeeld zijn dat richting en sturing meegeeft. Grote maatschappelijke ontwikkelingen duiden, ook dat doe je als burgemeester. Ik heb publiek duiding gegeven aan de vluchtelingencrisis en aan de verschillende aanslagen waar we in de wereld mee te maken hadden. Na de aanslag op Charlie Hebdo in Parijs voelde ik de behoefte om de beroepsgroep toe te spreken. Het was immers ook een aanslag op de journalistiek in Houten, Utrecht, Nederland.

Voel je je daar dan toe geroepen?

Ja. Maar de situatie moet er wel rijp voor zijn. Wanneer er iets erg gebeurt en het is nog onduidelijk wat de feiten zijn, dan is het belangrijk om de schok te verwoorden. Mensen hebben het nodig dat iemand een situatie verwoordt, nog zonder er betekenis aan te geven. Verwoorden en rust bewaken.

Zes jaar lang ben je er voor iedereen geweest en dat heeft je voldoening gegeven. Was de koek nu op?

Burgemeester zijn, is geen baan. Het is een bestaan.

En naarmate je meer je persoonlijke identiteit vereenzelvigt met burgemeester zijn, houd je het ook langer vol.

Dat moet je eens uitleggen

Dan geniet je van het feit dat je altijd aan het geven bent. Dat kost heel veel energie. Je bent altijd aan het leiden, steunen, richting geven, sturen. Het levert veel voldoening en waardering op, voor jou in je rol als burgemeester. Ik heb vanaf het begin gezegd: “ik wil ook een inhoudelijke burgemeester zijn. Ik wil iets bereiken.” Mijn doelen behalen heeft ook bijgedragen aan mijn besluit om afscheid te nemen. Naarmate de rol meer procesmatig wordt, vind ik het moeilijker om vol te houden. Je bent geen politicus, maar je hebt wel een mening over welke richting de gemeente Houten op moet. Een burgemeester wordt snel teruggefloten, wanneer hij of zij ‘te’ inhoudelijk is. Mijn politieke overtuiging gaf ik dan ook geen ruimte, maar met mijn persoonlijke mening kon ik wel inkleuring geven of partijen verbinden.

Welke inhoudelijke opdrachten had jij jezelf gegeven bij aanvang van het burgemeesterschap?

  1. De transitie en transformatie in het sociaal domein is een enorme opgave voor de gemeente. Dat goed laten landen, was voor mij een belangrijke opdracht. Van meet af aan wilde ik een persoonlijke overheid vormgeven. Zo’n grote bemoeizucht met mensen betekent ook dat we ons als overheid in hen moeten kunnen verplaatsen. Geen groot bureaucratisch apparaat worden.
  2. Een andere belangrijke opdracht was een strategische visie voor Houten. Waar gingen we heen, willen we groeien, hoe en met wie? Die strategische visie is er gekomen en op basis daarvan is een goede politieke keuze gemaakt. Ik heb me niet in dat politieke debat gemengd, maar er wel voor gezorgd dat er een visie kwam en dat die visie onderdeel zou zijn van het verkiezingsdebat.
  3. Een derde opdracht waar ik mee aan de slag wilde, was het op orde brengen van de financiën. We kwamen in Houten opnieuw voor tekorten te staan. Met name in het sociaal domein. Hoe ga je dan verantwoord om met bezuinigingen, welke keuzes kun je maken en doe je dat aan de inkomsten- of de uitgavenkant?

Op welke samenwerkingen kijk jij met plezier terug in het realiseren van deze opdrachten?

In ieder geval de samenwerking in de driehoek. Een perfecte vertrouwensrelatie vanaf het allereerste begin. Dat betekende dat we snel konden schakelen, maar ook dat we dilemma’s konden delen, twijfels en persoonlijke zaken. Er waren nooit spanningen en dat heeft ook zijn invloed op de organisatie. Ook in het college voerden we goede strategische discussies, waarin iedereen zijn bijdrage kon leveren. Voor de raad was ik een strenge burgemeester.

Een perfecte vertrouwensrelatie vanaf het allereerste begin. Dat betekende dat we snel konden schakelen, maar ook dat we dilemma’s konden delen, twijfels en persoonlijke zaken.

Hoe zouden zij jou – terugkijkend – typeren, denk je?

Streng, doch rechtvaardig. De orde in de raadsvergadering werd door mij streng gehandhaafd. Mijn focus in de raad lag op het bevorderen van de dialoog in plaats van het debat. Dat is een lopend thema geweest in mijn relatie met de raad van Houten. Ik stimuleerde dat ze meer naar elkaar luisterden en zich meer richten op het gesprek dan wie het debat wint. Daar ben ik niet voldoende in geslaagd. De politieke opvatting, het al dan niet winnen van het debat, staat voorop in de meeste raden. Dat strookt niet met mijn opvatting van democratie. Maar ik accepteer ook dat anderen daar anders over denken.

Je was een strenge burgemeester, maar je stond ook dichtbij de mensen. Heb je jezelf nog verrast als burgemeester?

Ik had niet verwacht dat ik zoveel voldoening zou halen uit de sociale interactie. Ik ben functioneel ingesteld, ik bepaal van tevoren welk doel mijn aanwezigheid dient en wat ik kan betekenen. En toch heb ik enorm genoten van het persoonlijke contact, met alle geledingen van de samenleving. Op de gemeentewerf met de mannen praten, of bij mensen thuis op bezoek om te bemiddelen in een burenconflict. Daarin heb ik mijzelf echt verrast.

Het is bijzonder hoe een klein woord nog jaren later van betekenis kan zijn voor iemand. Het betekent ook dat je voorzichtig moet zijn. Wat je zegt, kan ook verkeerd vallen.

Ik was eerder bestuurder, dus ik wist wel dat je aanwezigheid meer impact heeft dan je zelf van tevoren inschat. Maar als burgemeester geldt dat nog extra. Als je op de fiets zit en een beetje nors kijkt, of je beantwoordt een groet niet, omdat je in gedachten verzonken bent, dan ben je al gauw de ontoegankelijke burgemeester. Het is bijzonder hoe een klein woord nog jaren later van betekenis kan zijn voor iemand. Het betekent ook dat je voorzichtig moet zijn. Wat je zegt, kan ook verkeerd vallen. Frustraties kun je beter voor jezelf houden. Maar bovenal heb ik genoten van het oprechte contact.

Je gaat nu een nieuwe fase in, je bent weer terug bij Necker van Naem. Welk belangrijk inzicht neem je, vanuit het burgemeesterschap, mee in je nieuwe werkzaamheden?

Inlevingsvermogen, empathie. Als ik iets heb geleerd in mijn tijd als burgemeester, dan is het dat je het verst komt door je in te leven in de ander. Dat zal ik in elke opdracht meenemen. Inleving in mijn gesprekspartners en luisteren naar het verhaal achter het verhaal: waar hebben mensen last van en wat zeggen ze non-verbaal? Deze zaken zal ik met empathie adresseren, maar vervolgens ook een conclusie durven trekken.

Volgend artikel: P&C cyclus de rol van raad en griffie Of lees meer over De allerbeste bestuurders artikelen of het thema