Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: Organisatie voor inwoners

Vertrouwen in de politiek? Breng het naar de inwoner!

Vertrouwen in de politiek. Als je deze woorden intikt in Google, zie je direct de relevantie ervan. Wekelijks wordt erover geschreven. Denk bijvoorbeeld aan berichtgeving over Donald Trump of de strubbelingen rondom de Brexit. En op nationaal niveau aan Mark Rutte die stelde zich enkele documenten niet te kunnen heugen. Of aan Kamerleden die, terecht of onterecht, een hoge onkostenvergoeding ontvangen. De berichtgeving over vertrouwen in de politiek is overwegend negatief en kan daarmee leiden tot zorgen voor Nederlandse politici. SP- en GroenLinks-kopstukken Marijnissen en Klaver verwijzen bijvoorbeeld vaak naar het dalende vertrouwen in de politiek. Is dat terecht?

Veel vertrouwen in Nederlandse politici

Op basis van data van de European Social Survey lijkt er geen reden tot bezorgdheid te zijn. De data (tweejaarlijks gemeten tussen 2002 en 2014) laten zien dat het vertrouwen van Nederlanders in politici in 2014 gelijk is aan het vertrouwen in 2002. Ook is er nauwelijks verschil met het vertrouwenshoogtepunt van 2010. Daarbij: in vergelijking met andere Europese landen hebben Nederlanders veel vertrouwen in politici. Nederland doet op dat vlak, samen met de Scandinavische landen en Zwitserland, mee in het leiderschapsklassement.  

Artikel - diagram - Vertrouwen in politici
Artikel - diagram - Vertrouwen in politici

De basis van vertrouwen

Maar waar is vertrouwen in politici nu eigenlijk op gebaseerd? Wetenschappelijke literatuur verbindt vertrouwen in de politiek al sinds de jaren vijftig aan het hebben van belangrijke “hulpbronnen”. Denk daarbij aan een hoger opleidingsniveau, een hoog inkomen en een goede sociaaleconomische status. Maar de laatste jaren is er ook een nieuw geluid te horen. Vertrouwen in de politiek is volgens deze stroming een evaluatie van inwoners. In beginsel is het dan een relatie van (on)zekerheid tussen een subject (degene die vertrouwt) en het object (degene die vertrouwd wordt). Vertrouwen in politici is daarmee voor een groot deel gebaseerd op de (on)zekerheid van de inwoner ten aanzien van de politicus. En hoe groter het machtsverschil, hoe groter de onzekerheid. Het is daarmee goed denkbaar dat het machtsverschil tussen politici en inwoners met meer hulpbronnen kleiner is. Inwoners die meer hulpbronnen hebben, leiden namelijk zelf een zekerder bestaan dan inwoners die dergelijke hulpbronnen niet hebben. Vanuit die gedachte is het voor inwoners met meer geld, een hoger opleidingsniveau en een hogere sociaaleconomische status makkelijker om politici te vertrouwen. Maar wat zijn de onderliggende mechanismen die ervoor zorgen dat inwoners met hulpbronnen makkelijker het vertrouwen in politici uitspreken? 

Politieke vaardigheden = meer vertrouwen

Met nieuwe geavanceerde kwantitatieve analyses kunnen we die mechanismen toetsen. En wat blijkt? De invloed van inkomen, opleiding en sociaaleconomische status op het vertrouwen in politici is een stuk kleiner dan vooraf werd aangenomen. Het is niet het opleidingsniveau zelf dat zorgt voor vertrouwen in politici. Nee, de inwoner met een hoger opleidingsniveau heeft eerder het gevoel dat hij mee kan doen in de politiek én dat hij weet wat er speelt. Juist dit gevoel zorgt ervoor dat deze inwoner meer vertrouwen heeft in politici. Een tweede voorbeeld is dat een inwoner die jaarlijks meer geld verdient, op basis hiervan niet automatisch politici meer vertrouwt. Degenen met meer inkomen blijken de handelingen van politici namelijk positiever in te schatten dan inwoners met een lager inkomen. En het is dat element dat verklaart waarom de inwoner meer vertrouwen in politici heeft.

Het zijn samengevat niet zozeer inkomen, opleiding en sociaaleconomische status die vertrouwen in de politiek verklaren. Vooral is het belangrijk om te kijken naar de politieke vaardigheden van inwoners (het vermogen om politiek mee te kunnen doen), de tevredenheid van inwoners met hun economische status en naar de perceptie van inwoners over het handelen van politici. Ook het algehele sociale vertrouwen van inwoners blijkt een belangrijke voorspeller van de mate waarin zij politici vertrouwen.

Organiseer lokale interactie

Hoewel lokale politici over het algemeen al meer vertrouwen genieten dan hun landelijke collega’s - het is immers makkelijker iemand te vertrouwen die dichterbij jou staat – is bovenstaande goed te vertalen naar advies voor lokale overheden. Juist voor hen is directe interactie met inwoners makkelijker te realiseren. Daarmee kunnen lokale politici dus ook gemakkelijker invloed uitoefenen op de voorspellers van vertrouwen. Concreet is er één aanbeveling die het vertrouwen in Nederlandse lokale politici kan vergroten: breng de politiek naar de inwoner. Dit kan bijvoorbeeld door lokale wijk- of buurtbijeenkomsten te organiseren. Tijdens deze bijeenkomsten kunnen inwoners kennismaken met de lokale politiek én hun vaardigheden verbeteren. Daarnaast leren de inwoners elkaar beter kennen, waardoor de sociale cohesie toeneemt. Bovendien bieden lokaal georganiseerde bijeenkomsten de mogelijkheid aan lokale politici om eerstehands invloed uit te oefenen op de perceptie van inwoners. Op deze manier kan een lokale bijeenkomst, georganiseerd door lokale politici, leiden tot nog meer vertrouwen in de politiek.

Volgend artikel: Een raadsakkoord in de praktijk Of lees meer over Organisatie voor inwoners artikelen of het thema