Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: Organisatie voor inwoners

Sterk, weerbaar en veerkrachtig bestuur

Wie had twintig jaar geleden gedacht dat Nederlanders ruzie met elkaar zouden maken over het plaatsen van windmolens, de kleur van zwarte piet en het verbieden van vuurwerk? Weinig mensen, maar het is wel de realiteit. Dit komt omdat we sneller op onze tenen zijn getrapt en een korter lontje hebben gekregen. Hier tegenover staat dat er meer ruimte en behoefte is gekomen voor het uiten van onze mening. We zijn minder tolerant geworden terwijl er meer interactie plaatsvindt. Dit leidt tot meer irritaties, spanningen en ruzies in de samenleving. De oplossing kunnen we zowel in onze omgeving als bij onszelf zoeken. Door veerkrachtiger te worden wordt het verschil tussen tolerantie en interactie kleiner en kunnen we beter omgaan met de veranderende samenleving.

Sterk, weerbaar en veerkrachtig

Het goed om kunnen gaan met veranderingen, moeilijkheden en tegenslagen vraagt om veerkracht en weerbaarheid. Met een mooi woord ook wel ‘resilience’ genoemd. Iedereen bezit de eigenschap om terug te veren en te leren van tegenslagen of lastige situaties, maar dit gaat niet vanzelf. Er moet moeite worden gedaan om dit te beheersen. Verandering brengt namelijk verlies van controle met zich mee. Mensen met veel resilience kunnen beter omgaan met veranderingen waar ze geen invloed op hebben. Door zich aan te passen aan de verandering wordt een ingrijpende verstoring in hun verwachting hersteld. Ze aanvaarden niet alleen de situatie, maar ook hoe mensen zijn en de eventuele misstappen en vergissingen die ze maken. Dit kunnen ze door gebruik te maken van hun relativerings- en incasseringsvermogen.

Verwacht het onverwachte, zodat je zelden verrast bent dat je verrast bent.

Als we kijken naar de voetbalvelden, waar wekelijks ruzies en vechtpartijen zijn, kunnen we zien dat niet iedereen gebruik maakt van resilience. Als de scheidsrechter een beslissing neemt waar je het niet mee eens bent of de tegenstander gedraagt zich niet zoals jij dat graag ziet, kan je dit accepteren of de confrontatie aangaan. De situatie accepteren en er proberen zo goed mogelijk mee om te gaan, is de kunst. Het incasseren van een andere mening is soms lastig, maar je kunt de situatie het beste accepteren en hier een positief gevolg aan geven. In dit geval kan je de andere mening incasseren en je focussen op het voetbal. Je voorkomt hierdoor dat jouw energie naar randzaken gaat. De situatie zal niet escaleren en de kans dat jullie de wedstrijd winnen zal groter zijn dan wanneer je de confrontatie aan zal gaan. Door weerbaarder en veerkrachtiger te worden, kan je inspelen en reageren op toekomstige verassingen en uitdagingen.

Leren aanpassen aan veranderende omstandigheden

Resilience is dus niet iets dat je bezit of hebt, maar iets dat je kan leren en doen. Waar dit bijvoorbeeld ontbreekt is in de discussies omtrent zwarte piet of bij de plaatsing van windmolens. Vroeger accepteerden we meer van elkaar, terwijl we ons nu steeds vaker aangevallen voelen en boos worden. Ook hebben we door het internet meer ruimte om onze mening te profileren, ongeacht er mensen gekwetst of gediscrimineerd worden. De interactie neemt dus toe terwijl de tolerantie afneemt. Er is behoefte aan meer resilience in de vorm van acceptatie en incasseringsvermogen. De situatie niet meteen laten escaleren als iemand iets doet of zegt wat je niet bevalt. Als je hier een positief gevolg weet te geven. hoeft de interactie niet omlaag en zal de tolerantie door te leren relativeren en incasseren omhoog gaan. Dit resulteert niet alleen in minder irritatie en frustratie, maar bijvoorbeeld ook tot betere besluitvorming.

Het is niet de sterkste, de slimste of de snelste, maar degene die zich het beste kan aanpassen aan veranderende omstandigheden die overleeft.

Charles Darwin

Darwin kan gezien worden als een voorloper op resilience. De situatie aanvaarden en je aanpassen aan de omstandigheden is precies wat er nu gevraagd wordt. Denk bijvoorbeeld aan het veranderende klimaat, de digitalisering en de vergrijzing. Dit geldt zowel voor individuen als voor organisaties. Zij hebben ook met veranderingen te maken.

Verschillende organisaties hebben inmiddels speciale resilience-programma’s en trainingen om hun personeel en organisatie veerkrachtiger te krijgen. Wanneer medewerkers méér verandering ondervinden dan datgene, waaraan ze zich effectief kunnen aanpassen, zullen ze inboeten in productiviteit en in de kwaliteit van hun werk. Vaak ligt het accent ook op teambuilding waardoor werknemers minder individualistisch ingesteld worden. Deze programma’s hebben als doel om stress en spanningen tegen te gaan. Dit bevordert dan ook de gezondheid en de productiviteit. Deze organisaties proberen zich zo snel mogelijk aan te passen aan de omgeving om optimaal te kunnen presteren.

Resilience strategie in het openbaar bestuur

Resilience geldt niet alleen voor private bedrijven en burgers, maar ook voor (semi-) publieke organisaties. Een land of stad die bijvoorbeeld nadenkt over haar resilience, moet zich afvragen in hoeverre zij veerkrachtig en weerbaar is. Een voorbeeld is Japan, dat jaarlijks getroffen wordt door verschillende aardbevingen. De Japanse overheid heeft zich gericht op het aanpassen van beleid om op deze manier een cultuurverandering te creëren onder de bevolking. Huizen kunnen nu een aardbevingskeurmerk krijgen en ze zijn voorbereid op een hoog aantal aardbevingen. In Amerika wordt de aanpak juist gekenmerkt door de nadruk op het verbeteren van de veerkracht van de gemeenschap. Dit doen ze door het stellen van prioriteiten en het toewijzen van middelen om risico's en dreigingen te beheersen.

In Nederland wordt het gedachtegoed rond resilience steeds meer geïmplementeerd. Dit komt doordat de risico’s en dreigingen die maatschappelijke ontwrichting kunnen veroorzaken steeds groter worden. Om het hoofd te kunnen bieden aan deze risico’s, is het noodzakelijk om een weerbare samenleving te hebben met een veerkrachtig bestuur. Een stad die nadenkt over haar resilience, moet zich bijvoorbeeld afvragen in hoeverre er sprake is van een veerkrachtig bestuur. Is de manier van sturen, van samenwerken en van beleid voeren wel resilient? Is zij weerbaar tegen ondermijnende criminaliteit en is de stad veerkrachtig genoeg voor klimaatveranderingen, zoals droogte en hevige regenval? In Den Haag en Rotterdam zijn ze inmiddels begonnen met een resilience strategie, om de stad weerbaarder te maken en veerkrachtiger te kunnen inspelen en reageren op toekomstige fysieke, economische en sociale uitdagingen. Dit doen ze met 100 steden wereldwijd in het 100 Resilient Cities netwerk. Onder meer Washington, Kaapstad en Melbourne maken deel uit van deze samenwerking.

Om resilience te kunnen organiseren is een weerbaar bestuur noodzakelijk. Voor het bestuur is het van belang dat zij de veerkracht van de samenleving gebruikt en ontvankelijk is voor privaat en maatschappelijk initiatief. Daarnaast betekent veerkrachtig organiseren ook het kunnen schakelen tussen verschillende rollen. Per situatie bepalen welke rol nodig is voor een bepaald vraagstuk. Daarvoor is improvisatievermogen nodig en de ruimte om te kunnen experimenteren. Organisaties moeten zich, net als de burgers, flexibel opstellen en zich kunnen aanpassen aan hun omgeving en de positie die ze op dat moment innemen.

Volgend artikel: Grip op beleidsindicatoren Of lees meer over Organisatie voor inwoners artikelen of het thema