Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: Heldere verantwoording

Rekenkameronderzoek in de la? Niet nodig! 5 tips

Regelmatig krijg ik de vraag: “Hoe zorgen we ervoor dat dit rekenkameronderzoek niet in de la terecht komt?”. Een relevante vraag die ambitie uitspreekt: impact maken met rekenkameronderzoek. Overigens staat effectief rekenkameronderzoek niet gelijk aan 100% doorwerking van aanbevelingen. Er kunnen zeer legitieme redenen zijn om een aanbeveling niet te implementeren. Belangrijker is dat een onderzoek een beweging of een debat losmaakt. Maar hoe zorg je er nu voor dat dit gebeurt? Hieronder deel ik mijn vijf tips waardoor rekenkameronderzoek niet in de spreekwoordelijke la hoeft te verdwijnen.

Tip 1: Besteed aandacht aan onderwerpkeuze

Effectief rekenkameronderzoek begint bij een goede onderwerpkeuze. Hoewel de rekenkamer een eigen bevoegdheid heeft in het vaststellen van een onderzoekagenda, is betrokkenheid van de raad bij de selectie van onderwerpen van belang. Hoe meer de raad aan de voorkant bij de onderwerpkeuze betrokken is, hoe beter de rekenkamer in staat is om een product te leveren dat grote toegevoegde waarde heeft voor de raad. En hoe kleiner de kans dat het onderzoek in de la verdwijnt.

Tip 2: Time onderzoek goed   

Minstens zo belangrijk als een goede onderwerpkeuze, is de timing van een onderzoek. Onderzoek dat op het verkeerde moment komt, treft geen doel en kan juist weerstand wekken. Het is daarom voor rekenkamers aan te bevelen om ook bij college en ambtelijke organisatie te toetsen of een voorgenomen onderzoek logisch getimed is. Uiteraard met behoud van gepaste onafhankelijkheid.

Tip 3: Organiseer een doorwerkingsworkshop

Concrete en herkenbare aanbevelingen zorgen voor effect. Mijn tip is om tegen het einde van het onderzoek of na afloop van het onderzoek een doorwerkingsworkshop te organiseren met de stakeholders die betrokken zijn bij de uitvoering van de aanbevelingen. In zo’n workshop wordt gesproken over (voorlopige) aanbevelingen met als doel ze concreet en werkbaar te maken. Ook kunnen rollen en verantwoordelijkheden bij de uitvoering afgestemd worden. De beelden daarover willen nog wel eens verschillen. Uiteraard zal niet elk onderzoeksthema passend zijn voor een doorwerkingsworkshop, maar denk er in ieder geval over na.  

Tip 4: Voer periodiek doorwerkingsonderzoek uit

Van tijd tot tijd terugkijken met een doorwerkingsonderzoek biedt inzicht in de stand van zaken. En de mogelijkheid om daarvan te leren. Worden aanbevelingen geïmplementeerd? En waarom dan wel of niet? De resultaten van een doorwerkingsonderzoek bieden de raad mogelijkheden om met het college het gesprek te voeren over gemaakte afspraken. Doorwerkingsonderzoek kan ook iets zeggen over de rekenkamer zelf. Is bijvoorbeeld het samenspel van de rekenkamer met raad, college en ambtelijke organisatie zo georganiseerd dat onderzoek effect sorteert?

Een mooie bijkomstigheid van doorwerkingsonderzoek is dat het onderzoek zelf vaak dingen in beweging zet. Soms wordt er door het onderzoek extra gas gegeven op het implementeren van een aanbeveling. Een andere keer leidt het niet implementeren van een aanbeveling juist tot een mooie discussie. 

Tip 5: Wees vernieuwend in het type onderzoek 

Last but not least: wees als rekenkamer innovatief in het type onderzoek dat je uitvoert. In de Gemeentewet staat dat de rekenkamer onderzoek doet naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het gevoerde bestuur. Daarmee is níet vastgelegd hoe dat onderzoek concreet vorm moet krijgen. Om impact te hebben voor de gemeenteraad kan de rekenkamer meer doen dan enkel zogenoemd ‘expost onderzoek’ (evaluatief onderzoek achteraf). De rekenkamer kan op andere momenten in de beleidscyclus, bijvoorbeeld bij beleidsvoorbereiding of als ‘toetser’ van een aspect van lopend beleid, soms meer en sneller effect boeken.

Ook hoeft het resultaat van een onderzoek niet altijd een klassiek rapport te zijn. Alternatieve onderzoeksproducten kunnen soms passender zijn en meer effect sorteren. Een onderzoek kan bijvoorbeeld goed samengevat worden in een infographic. Of denk eens aan een raadsconferentie.

Volgend artikel: De inwoner, de raad en het college: nieuwe vormen van samenwerking Of lees meer over Heldere verantwoording artikelen of het thema