Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: De allerbeste bestuurders

Raadsleden gezocht (v)!

In 1917 is het passief vrouwenkiesrecht ingevoerd in Nederland. Hiermee werd het voor Nederlandse vrouwen mogelijk zich te laten verkiezen voor politieke functies. Nu, meer dan 100 jaar later blijft het aandeel van vrouwelijke volksvertegenwoordigers laag; waar het percentage Nederlandse vrouwen in het Europees Parlement en het kabinet inmiddels 42 procent is, blijft het aandeel vrouwelijke commissarissen van de Koning zo laag als 8 procent.

Ook het percentage lokale vrouwelijke volksvertegenwoordigers blijft achter. Naar aanleiding van de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen (2018) is het gemiddelde percentage vrouwen in de gemeenteraad 34 procent. Dit is weliswaar hoger dan in 2010 (26 procent) en in 2014 (28 procent), maar nog niet op peil met het streefcijfer van 45 procent dat in het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie opgesteld in 2000 als doel is gesteld, en ook niet overeenkomstig met het aandeel vrouwen in de Nederlandse samenleving.

Artikel - Raadsleden gezocht (v)
Artikel - Raadsleden gezocht (v)

De roep om meer vrouwelijke volksvertegenwoordigers

Gelijke(re) representatie is echter wel van groot belang. In de eerste plaats omdat de politieke agenda een betere weergave zal zijn van de onderwerpen die spelen in de samenleving als de volksvertegenwoordiging de bevolking goed weerspiegelt. Vrouwelijke volksvertegenwoordigers brengen andere inzichten en perspectieven met zich mee dan hun mannelijke collega’s en spreken zich vaker uit op thema’s die vrouwen gemiddeld genomen belangrijk vinden, zoals gelijkheid, zorg en educatie. Een diverse volksvertegenwoordiging leidt daardoor tot grotere legitimiteit en representativiteit van gemaakte besluiten en komt zo de kwaliteit van de democratie ten goede.

Bovendien zal de grotere representativiteit ervoor zorgen dat meer vrouwen zich vertegenwoordigd en gehoord voelen, resulterend in een grotere herkenbaarheid en toegankelijkheid van de raad en een grotere betrokkenheid van vrouwelijke burgers bij de gemeente.

Daarnaast zijn vrouwen vaak werkzaam in andere sectoren dan mannen. Raadsleden nemen hun professionele deskundigheid mee in hun werk voor de raad. Een evenwichtigere man/vrouw verdeling betekent dan ook een bredere aanwezige vakkennis in de gemeenteraad. Een raad met een diverse samenstelling leidt dan ook tot betere prestaties dan een raad bestaande uit alleen mannen, of uit alleen vrouwen (Handreiking vrouwen in de raad, ProDemos & Atria).

Ten slotte wordt gezegd dat de zichtbaarheid van vrouwelijke volksvertegenwoordigers goed is voor de bredere vrouwemancipatie: jonge meisjes zijn ambitieuzer in het nastreven van een carrière, zowel binnen als buiten de politiek, als zij vrouwelijke volksvertegenwoordigers hebben die als rolmodel fungeren. 

Obstakels voor een start in de politiek

Het beperkte aandeel vrouwen in de lokale politiek is te verklaren door zowel een beperkte instroom als een kortere duur van aanblijven en een hogere uitstroom (Vrouwenstemmen in de raad, Atria, 2016). Volgens een onderzoek van de Inter-Parliamentary Union (2009) zijn er drie hoofdredenen waarom vrouwen niet instappen in politieke functies. Ten eerste is een gebrek aan financiële middelen een obstakel voor veel vrouwen om te starten in de politiek. Ook een (kleiner) deel van de mannen noemt een tekort aan financiële middelen als reden om niet in te stappen in een politieke functie. Als tweede belangrijk obstakel noemen vrouwen de heersende vooroordelen en culturele houding wat betreft de rol van vrouwen in de maatschappij. Mannen noemen dit (nagenoeg) niet als reden om niet aan een politieke carrière te beginnen. De meest genoemde reden onder vrouwen om niet politiek actief te worden, zijn huishoudelijke verantwoordelijkheden. Ook deze reden wordt door mannen (nagenoeg) niet genoemd.

Knelpunten voor raadslidmaatschap: haantjesgedrag

Specifieker onderzoek naar redenen waarom vrouwen in Nederland niet starten met, of juist vroegtijdig stoppen met raadswerk laat een vergelijkbaar beeld zien (Vrouwenstemmen in de raad, Atria, 2016). Ook hier komt de heersende cultuur naar voren als obstakel op de weg naar het raadswerk. Vrouwen hebben vaak het gevoel dat persoonlijke profilering noodzakelijk is in de lokale politiek en omdat vrouwen gemiddeld genomen inhoudelijker gedreven zijn, hebben zij moeite met het ‘haantjesgedrag’ van de mannelijke collega’s.

Knelpunten voor raadslidmaatschap: zorg en werk

Ook in dit onderzoek geven vrouwen aan moeite te hebben met het tijdsbeslag van het raadswerk in combinatie met andere verantwoordelijkheden. Uit interviews met vrouwelijke raadsleden blijkt dat zij het raadswerk over het algemeen goed te combineren vinden met de zorg voor kinderen, óf met betaald werk. Echter, raadsleden die zowel een betaalde baan of bedrijf en thuiswonende kinderen hebben, ervaren de combinaties als lastig. De combinatie van het raadswerk met deze taken blijkt voor veel vrouwelijke raadsleden zelfs een van de hoofdredenen om te stoppen met het werk als raadslid.

Wanneer vrouwen met kinderen en een betaalde baan een partner hebben en met hem een goede taakverdeling hebben afgesproken, geven zij aan toch zelf de eerstverantwoordelijke te zijn voor de zorg van de kinderen. Dit beeld sluit aan bij de emancipatiemonitor 2018: in 12 procent van de gezinnen waar man en vrouw een gelijk aantal uren werken, neemt de vrouw meer huishoudelijke taken op zich dan haar partner. Daarbij nemen mannen een op de drie uren zorg voor de kinderen voor hun rekening, en 40 procent van het huishoudelijk werk. Dit maakt het combineren van de drie taken in de meeste gevallen voor vrouwen lastiger dan voor mannen.

Wat bemoeilijkt het combineren?

Om meer te weten te komen over de obstakels die vrouwen tegenkomen op hun weg naar het raadswerk, hebben de onderzoekers verder doorgevraagd naar de precieze knelpunten rond de tijdsinvestering van het raadswerk. Hieruit blijkt dat vooral de tijdstippen van vergaderingen, het ad hoc karakter van de activiteiten van een raadslid en de hoogte van de financiële vergoeding worden ervaren als struikelblokken.

De tijdstippen van vergaderingen vormen het vaakst een knelpunt voor de werkende moeders en dit geldt dan vooral voor vergaderingen die gepland worden in de periode tussen 16.00 uur en 20.00 uur. Vergaderingen op deze uren worden ervaren als lastig, omdat ze volgen op een werkdag en vallen binnen het spitsuur van gezinnen met kinderen.

Het ad hoc karakter blijkt zwaar, omdat het plannen en organiseren van de verschillende activiteiten voor gezin, werk en raad al een uitdaging is. Het onverwachte karakter van het raadswerk bemoeilijkt dit nog verder.

Als laatste blijkt dat, bij het combineren van het raadswerk met de andere verantwoordelijkheden, de hoogte van de financiële vergoeding een rol speelt. Het lidmaatschap van een gemeenteraad wordt beschouwd en bezoldigd als bijbaan. Dit wordt vooral genoemd als een knelpunt door raadsleden in kleine en middelgrote gemeenten, en door moeders zonder werk. 

Concrete oplossingsrichtingen

Om meer vrouwelijke raadsleden aan te trekken én te behouden stelt het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis een aantal strategieën voor die (vooral) vrouwen zouden ondersteunen bij het combineren van de verschillende taken. Hieronder vallen bijvoorbeeld coaching en voorlichting over de mogelijkheden om raadswerk met andere taken te combineren en efficiënter vergaderen, zodat de vergaderingen niet onnodig veel tijd kosten. Andere interessante ideeën zijn het aanpassen van de tijdstippen van vergaderingen, vooral door geen vergaderingen of overleggen te plannen tijdens de spitsuren van gezinnen (dus tussen 16.00 en 20.00 uur) en het verhogen van de financiële vergoeding in kleine en middelgrote gemeenten, zodat vrouwen minder uren kunnen gaan werken, of oppas of huishoudelijke hulp in kunnen huren (Vrouwenstemmen in de raad, Atria, 2016).

Op het oog heldere en haalbare oplossingsrichtingen die, naast het aanpakken van de heersende (politieke) cultuur, zouden moeten leiden tot meer vrouwelijke raadsleden. Wat mij betreft een mooi begin om het aandeel van vrouwen in de raad te verhogen en zo te komen tot een meer diverse volksvertegenwoordiging.

Volgend artikel: Initiatiefvoorstel en dualisme Of lees meer over De allerbeste bestuurders artikelen of het thema