Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: De allerbeste bestuurders

Ons vertrouwen in politici en bestuurders

Er is een lange onderzoekstraditie van het meten van het vertrouwen dat burgers hebben in verschillende instituties en hoe tevreden ze zijn met hun functioneren. Burgers over de gehele wereld wordt gevraagd hoe zij denken over de democratie als bestuursvorm, de regering, het parlement, politieke partijen en politici. Ook in het publieke debat is dit een thema dat steeds de aandacht trekt.

Hoge scores voor onze democratie, scepsis over de politiek

De resultaten van dergelijk onderzoek volgen in Nederland veelal een vast stramien. Het vertrouwen in en de tevredenheid met het functioneren van de democratie scoort hoog. Meer dan 90% van de Nederlanders is positief over het hebben van een democratisch bestuur en ongeveer driekwart is tevreden over het functioneren ervan. Daar tegenover staat dat het vertrouwen van burgers in en hun tevredenheid met het functioneren van de politiek relatief laag is. Ongeveer de helft van de Nederlanders stelt dat politici zakkenvullers zijn en zo’n 70% vindt politici onbetrouwbaar en onbekwaam (Hendriks et al, 2015). Kortom, ondanks dat het SCP (2018a) onlangs concludeerde dat burgers tegenwoordig meer vertrouwen hebben in politici dan in de jaren ’70, staan politici er niet altijd florissant op.

Gezond wantrouwen in politieke ambtsdragers legt de lat hoog

De vraag is: hoe erg is dat? Een gezond wantrouwen in politieke ambtsdragers is zinvol, zo wordt regelmatig betoogd. Het kritisch volgen en ter verantwoording roepen van politici en bestuurders voorkomt machtsmisbruik en maakt dat zij verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun prestaties. Tegelijkertijd maakt deze basishouding niet dat we lagere eisen aan hen stellen. Integendeel. We verwachten van politieke ambtsdragers dat zij het vertrouwen in het politieke systeem bewaken, dan wel herstellen. In dit kader wordt bijvoorbeeld gesteld dat politici en bestuurders een visie moeten hebben op de aard van problemen en over hun eigen schaduw heen moeten stappen. Ze moeten goed luisteren naar burgers zodat ze weten wat er leeft, maar ook dat ze waar nodig tegenwicht bieden door ‘nee’ te zeggen en dat helder uitleggen.

Het imago van politici als beroepsgroep is problematisch, niet die van specifieke ambtsdragers

Een duidelijk pad voor politici en bestuurders, ondanks alle praktische uitdagingen die dit ongetwijfeld met zich meebrengt in concrete situaties. Toch knaagt er iets. Burgers zijn veel positiever over individueel aanwijsbare politieke ambtsdragers, dan over politici in het algemeen. Zo vindt tussen de 60% en 70% ministers en fractievoorzitters bekwaam, betrouwbaar en betrokken (Van Zuydam, 2018). Hoewel meer onderzoek nodig is om te achterhalen of dit ook opgaat in andere contexten, zoals gemeenten en provincies, roept het de vraag op waarbij het vertrouwen in de politiek gebaat is.

Een mogelijke verklaring voor deze discrepantie in het oordeel van burgers is namelijk dat mensen andere criteria gebruiken wanneer ze een abstracte entiteit beoordelen, dan wanneer ze specifieke onderdelen van die entiteit evalueren (Citrin, 1974; Hibbing & Theiss-Morse, 1995). Het is moeilijker om je concrete persoonlijke ervaringen te herinneren als naar een abstracte entiteit wordt gevraagd, zoals politici in het algemeen, dan wanneer naar een specifieke ambtsdrager wordt gevraagd. Hierdoor is het aantrekkelijk om bij vragen over politici als beroepsgroep af te gaan op bijvoorbeeld de dominante teneur in het publieke debat, die veelal negatief is.

Aandacht voor het goede in onze politieke ambtsdragers

Dit maakt dat we ons wellicht meer zorgen zouden moeten maken over de negatieve toon in het publieke debat, dan over de bekwaamheid, betrouwbaarheid en betrokkenheid van individuele politici en bestuurders. Misstanden en zorgen over politieke ambtsdragers die slecht functioneren moeten natuurlijk altijd aangekaart worden, maar iets meer aandacht en waardering voor wie goed werk levert kan geen kwaad. Al is het één keer per jaar.

 

Bronnen en leestips:

Volgend artikel: Het verwerven en behouden van geloofwaardigheid Of lees meer over De allerbeste bestuurders artikelen of het thema