Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: Integere overheid

Integriteit aan de formatietafel #GR18

22 maart 2018, brief aan raadsleden

Gefeliciteerd! U bent er gisteren met uw partij in geslaagd voldoende stemmen te krijgen om aanspraak te maken op een zetel (of zetels) in de raad; het hoogste orgaan van uw gemeente. Feest in het geval van winst. De eerste kritische evaluatie in het geval van verlies. Tijd om de uitslag rustig te analyseren is er echter niet. De verantwoordelijkheid die hoort bij deze eervolle functie roept. Inwerkprogramma’s zijn opgetuigd en de (in)formatietafel staat klaar: onderhandelen!

NIEUWS  In 2020 zal door het ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de 'Handreiking screening ambtenaren' gepubliceerd worden. Net als voor de in 2019 gepubliceerde 'Handleiding basisscan integriteit voor kandidaat-bestuurders' is Necker van Naem gevraagd om de inhoud te verzorgen.

Partijen, punten en personen

Formeren gaat over 3p’s: partijen, punten en personen. Welke partijen weten elkaar te vinden? Welke kandidaat-wethouders staan klaar voor het nieuwe college? Welke keuzes maken we op de belangrijkste beleidsterreinen? De formatie is om meerdere redenen belangrijk. Het markeert nieuwe verhoudingen, maar is ook een moment van hernieuwde normstelling. Op de inhoud (wat gaan we doen?), maar ook op aspecten als bestuurscultuur en integriteit (hoe gaan we het doen?). Het nieuwe bestuur bepaalt hoe hoog de lat wordt gelegd.

Kiezen voor integriteitstoetsing

Vlak voor de verkiezingen maakte minister Ollongren bekend dat zij de lat op het gebied van integriteit hoog legt. Terecht benadrukt de minister dat integriteit voor het aanzien en het functioneren van de (lokale) democratie van cruciaal belang is. Incidenten zijn schadelijk voor alle betrokkenen. Om incidenten te voorkomen, wordt het overleggen van een VOG verplicht voor kandidaat-wethouders. En voor risicoanalyses integriteit wordt een ‘basistoets’ uitgewerkt. Hoewel gemeenten en marktpartijen elkaar al goed weten te vinden op deze dienstverlening, gaat de minister de meerwaarde van sectornormering en standaardisering onderzoeken. Ook zonder wettelijke verplichting is in de meeste gemeenten de keuze voor de inzet van een risicoanalyse al gemaakt. Zo niet, dan is het nog niet te laat. Tijdens de formatie kan de keuze voor een risicoanalyse integriteit van kandidaat-wethouders nog aan de orde komen.

Risicoanalyses als vliegwiel

De risicoanalyse draagt op korte termijn bij aan bewustwording en faciliteert het goede gesprek tussen kandidaat-wethouder, partij, raad en burgemeester. Belangrijker dan sec de risicoanalyse, is het vliegwieleffect van dit instrument. Op de langere termijn legt het de basis om als partij, ook zonder directe aanleiding, het gesprek over integriteit met de wethouder te blijven voeren. Voor colleges is het een ideale springplank om – in het kader van teamvorming – op dit thema de diepte in te gaan. De gemeenteraad kan niet achterblijven om zelf in de spiegel te kijken, nu hij de kandidaat-wethouders serieus de maat heeft genomen. En burgemeesters hebben een uitgelezen invalshoek voor invulling van hun verantwoordelijkheid om de bestuurlijke integriteit te bevorderen.

Van incidentenbestrijding naar basishygiëne

Als u de komende dagen aan de formatietafel zit, zorg dan dat bij alle drie de p’s, het onderwerp integriteit aan bod komt. Niet vanuit wantrouwen of een vorm van integritisme, maar vanuit de vierde p: een positieve grondhouding. Tegenstrijdige belangen zullen er altijd zijn. Problemen (de vijfde p, waar u van weg wilt blijven) ontstaan pas als niet goed op kwetsbaarheden wordt geanticipeerd. Laat aandacht voor een integer bestuur daarom niet incidenteel, maar structureel zijn.

Volgend artikel: AIVD niet nodig bij screening wethouders Of lees meer over Integere overheid artikelen of het thema