Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: De allerbeste bestuurders

Hoe ver reikt de fractieondersteuning?

Op grond van artikel 33 van de Gemeentewet hebben raadsfracties recht op (financiële) ondersteuning en ambtelijke bijstand vanuit de gemeente. De concrete invulling van de verordening op de fractieondersteuning verschilt per gemeente. De financiële ondersteuning wordt bepaald op basis van een vast bedrag en een variabel bedrag afhankelijk van het aantal zetels. Het vaste deel van de bijdrage garandeert dat elke fractie de kans krijgt zich op gelijkwaardig niveau te laten ondersteunen.

Bestemming van de fractievergoedingen

De besteding van de fractievergoedingen is bedoeld ter ondersteuning van de fractie, voor zover de kosten niet op andere wijze worden gedekt. Hoewel het niet voor partijpolitieke doeleinden gebruikt mag worden, beslissen de fracties zelf waaraan ze het geld wél uitgegeven, binnen de kaders die zij als gemeenteraad hebben opgesteld. Een snelle zoekopdracht op het internet leert dat fracties nog wel eens bedragen declareren waarvoor het niet bedoeld is, of waarvan het op z’n minst dubieus is. Want is de aankoop van 180 flessen wijn voor € 999,- verantwoord als relatiegeschenk en een middel voor een goede afdronk van een fractieoverleg? Moet de gemeenschap meebetalen aan 250 witte paraplu’s met het logo van een politieke partij (totale kosten: € 1.400,-)? Of dergelijke uitgaven moreel verantwoord zijn, daarover valt te twisten. Uitgangspunt is de gemeentelijke verordening, waarin de fracties gezamenlijk hun eigen spelregels hebben opgesteld.

Twee verordeningen, hetzelfde doel

Wie bepaalt nu of de verordening wordt nageleefd? Kortom, wie is de scheidsrechter die beslist of 180 flessen wijn of 250 witte paraplu’s mét logo zijn toegestaan? Fracties dienen ieder jaar verantwoording af te leggen over het bestede bedrag aan fractievergoedingen. Ook de inrichting van dit proces komt geheel op het conto van de spelregels die de raad heeft opgesteld. De gemeenten Raalte en Amsterdam vormen interessante cases om nader te bestuderen. De gemeente Raalte kiest er namelijk voor om op declaratiebasis te werken; in de verordening staat opgetekend dat de fracties onkosten declareren bij de griffie, die er vervolgens een beslissing over neemt. Declaraties die betwist worden door de griffier worden ter beslissing voorgelegd aan de raad. Hij bepaalt of een uitgave declaratiewaardig is. De griffier rapporteert in het daaropvolgende kalenderjaar aan de raad over de totale besteding van de bijdrage voor fractieondersteuning. In Amsterdam daarentegen ontvangen de fracties een voorschot, waarover zij na afloop van het kalenderjaar zelf verantwoording afleggen. Dit doen de fracties door middel van een vaststelling van de financiële bijdrage, een jaarrekening, een activiteitenverslag en een accountantsverklaring van de accountant.

Bij wie ligt de verantwoordelijkheid?

De verantwoordelijkheid van de fractieverantwoording is in de verordening van Raalte belegd bij de griffier. Hij moet over elk gedeclareerd bedrag beslissen of het al dan niet rechtsgeldig is. Bij twijfel wordt het gedeclareerde bedrag voorgelegd aan de raad. Hierdoor legt de griffier ieder jaar verantwoording af aan de raad. In Amsterdam ligt de verantwoordelijkheid juist bij de fracties zelf. De fracties stellen een jaarrekening en een activiteitenverslag op en leggen de vergoedingen voor aan een onafhankelijke accountant. Hierdoor leggen de fracties afzonderlijk verantwoording af aan de gehele raad. Daarbij dient te worden aangetekend dat de gemeente Raalte € 18.000,- heeft begroot voor de ondersteuning van de 25 raadsleden verdeeld over acht fracties, terwijl de gemeente Amsterdam € 2.083.130,- aan voorschotten uitkeert (45 raadsleden, verdeeld over twaalf fracties).

Hoe het óók kan…

Een gulden middenweg vormt de inrichting van de fractieverantwoording van de gemeente Haarlemmermeer. In de verordening staat opgetekend dat de fracties over het voorgaande kalenderjaar een volledig ingevuld verantwoordingsformulier indienen en bewijsstukken aanleveren bij de griffie. De griffie is belast met de interne toets op volledigheidsaspecten, waarna de gemeentelijke accountant de controle uitvoert. Hierdoor zijn de fracties en griffie gezamenlijk verantwoording verschuldigd aan hun eigen gemeenteraad.

De (waardevolle) rol van een accountant

In een dergelijk proces is het nadrukkelijk niet de bedoeling dat de accountant zelf aan de door de raad vastgestelde norm verdere invulling of interpretatie geeft. Wel kan de accountant een advies geven om vastgestelde normen te verduidelijken. Een fooi is een gift en mag dus niet uit de fractievergoedingen worden betaald. Zo staat in de Haarlemmermeerse verordening; alcoholische dranken staan niet vermeld in de verordening en worden dus wel vergoed. Maar als fracties onverlet toch fooien op het verantwoordingsformulier toevoegen, hebben ze dan de spelregels niet begrepen of zijn de spelregels niet expliciet genoeg? Als luis in de pels van de fracties toetst de accountant of gemeenschapsgeld verantwoord besteed is en stelt daarbij ‘lastige’ vragen. Want of een gemeente nou € 18.000,- begroot aan fractievergoedingen of ruim twee miljoen, het is gemeenschapsgeld waar verantwoord mee moet worden omgegaan. Iets wat van waarde is om het gesprek over te blijven voeren, met of zonder een accountant.

Volgend artikel: Van transitie naar transformatie: het sociaal domein Of lees meer over De allerbeste bestuurders artikelen of het thema