Thema: Heldere verantwoording

Grote projecten: investeren in de toekomst

Vrijwel iedere Nederlandse gemeente houdt zich bezig met grote bouwprojecten. Van het ontwikkelen van een nieuwe woonwijk tot de renovatie van een oude stadskern: Nederland is constant in ontwikkeling. En gemeenten – zeker gemeenteraden – spelen daarbij een belangrijke rol.

Bij grote projecten staat financieel en maatschappelijk veel op het spel. Er zijn meerdere externe partijen en maatschappelijke spelers betrokken bij een groot project, en het heeft impact op de inwoners. Toch komen in veel gemeenten grote projecten in de knel, doordat er bijvoorbeeld een duidelijke kaderstelling mist. Of doordat er geen gedeelde langere termijnvisie bestaat over hoe de gemeente zich in ruimtelijke zin moet ontwikkelen. Door deze knelpunten ontstaat het risico dat grote projecten vertraging oplopen en het voor de gemeenteraad onvoldoende mogelijk is om tijdig bij te sturen. Hierdoor verliezen veel gemeenteraden grip op grote projecten. In dit artikel lichten we drie punten uit die raadsleden kunnen helpen om grip te houden of te krijgen op grote projecten.

Een duidelijke visie is onmisbaar

Sturen op grote projecten wordt voor de gemeenteraad een stuk eenvoudiger wanneer er een heldere en gedeelde visie bestaat over ruimtelijke ontwikkeling. Tegelijkertijd is het niet zo eenvoudig om zo’n gedeelde visie op te stellen. Dat begint al bij de vraag welke projecten nou onder de definitie van een ‘groot’ project vallen. Daarbij komt ook snel de vraag of voor alle projecten dezelfde kernaanpak gewenst is. En dan heeft iedere gemeenteraad (en soms ook het college) nog te maken met politieke verschillen. De een ziet graag dat er zoveel mogelijk woningen worden gebouwd, terwijl de ander juist het buitengebied tegen bebouwing wil beschermen.    

De aanstaande Omgevingswet (verwachte ingangsdatum 1 januari 2022) biedt gemeenten middels de omgevingsvisie bij uitstek de mogelijkheid om afspraken te maken over ruimtelijke ontwikkeling en grote projecten in het bijzonder. In veel gemeenten is het opstelproces van de omgevingsvisie nog in volle gang. Voor raadsleden die een gemeentelijke worsteling met grote projecten zien kan dit een mooie gelegenheid zijn om de aanpak eens aan de kaak te stellen en het gesprek over een gedeelde visie aan te gaan met het college, de organisatie en natuurlijk met inwoners.

Goede informatievoorziening geeft ruimte voor monitoring en bijsturing

Onderling vertrouwen is de basis voor een effectief openbaar bestuur. Bij grote projecten gaat dat om vertrouwen in elkaar. Als bestuur en politiek onderling, maar ook vertrouwen tussen de ambtelijke organisatie en de stakeholders in de praktijk, zoals projectontwikkelaars en betrokken inwoners. Vertrouwen is de onzichtbare, maar zeker wel voelbare ‘smeerolie’ van iedere samenwerking bij grote projecten. Als er vertrouwen is, is er steun voor nieuwe initiatieven en is er durf om risico’s te nemen. 

Vertrouwen wordt gevoed door juiste, volledige en tijdige informatievoorziening en heldere kaders. Wat is het doel van grote projecten? Wat moet het financieel en maatschappelijk opleveren? En hoe wordt verantwoording over de voortgang geleverd? Het vaststellen van deze kaders en het controleren daarop is bij uitstek een taak van de gemeenteraad. Daarom is een goede informatievoorziening door het college van burgemeester en wethouders onmisbaar. Als de raad immers niet juist, volledig en tijdig door het college wordt geïnformeerd over de voortgang van projecten, mist er een belangrijke schakel in het monitoringsproces. Wanneer dat wel gebeurt, is dat de basis voor transparantie en onderling vertrouwen. En dan is het ook van belang dat de raad het kritisch toetsen van resultaten en verantwoordelijkheden niet uit de weg gaat.   

Balans tussen sturing, vertrouwen en rolneming 

Wanneer er een breed kader voor sturing is en een basis voor vertrouwen, geeft dat de gemeentelijke organisatie de mogelijkheid om een bewustere rol in te nemen bij grote projecten. In veel gemeenten waar is gekozen voor een passieve grondpolitiek en de gemeente dus als het ware de rol van ‘facilitator’ heeft richting projectontwikkelaars, is dat soms lastig. Het gemeentebestuur is vaak geneigd om zich veel meer met de voortgang van projecten te bemoeien dan waar ruimte voor is volgens de vastgestelde kaders. Doordat hierdoor de gemeente de eigen kaders doorbreekt, ontstaan er tegenstrijdige verwachtingen bij de betrokken partijen. Dit vergroot het risico dat projecten door onderlinge meningsverschillen ontsporen of juist stil komen te liggen.

Daarom is een goede balans tussen sturing, vertrouwen en rolneming van belang. Het één kan niet zonder het ander. Is de balans tussen vertrouwen en informatievoorziening goed, dan kan de rolverdeling en rolneming ook worden georganiseerd. Op basis van de rolneming is een effectieve vorm van sturing en projectbeheersing mogelijk, die op haar beurt weer leidt tot versterking van de verhouding tussen vertrouwen en informatievoorziening.

 

 

Grote projecten: investeren in de toekomstV2
Grote projecten: investeren in de toekomstV2

Volgend artikel: Digitale democratie in coronatijd | Een stresstest voor decentrale overheden Of lees meer over Heldere verantwoording artikelen of het thema