Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: Heldere verantwoording

Grafrechten

Is het (in de toekomst) voor iedereen nog mogelijk om een begrafenis te  betalen? En is het verklaarbaar en acceptabel dat de kosten voor begraven tussen gemeenten sterk uiteenlopen?

Motie Bisschop

Op 16 november 2017 werd de ‘motie Bisschop’ over het betaalbaar houden van begraven aangenomen door de Tweede Kamer. De opstellers van de motie constateerden dat er enorme verschillen zijn per gemeente in de tarieven voor begraven en zijn van mening dat begraven ongeacht het inkomen en de woonplaats mogelijk moet zijn, zonder dat mensen zich om financiële redenen gedwongen moeten voelen te kiezen voor cremeren. In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzocht Necker van Naem de praktijk van tarieven voor begraven in Nederland.

Ranglijst in de media

De motie is tot stand gekomen naar aanleiding van een jaarlijkse publicatie van een grote uitvaartonderneming waarin de kosten voor begraven per gemeente worden vergeleken. Hieraan wordt een lijstje met goedkoopste en duurste gemeenten ontleend. Voor deze publicatie is traditioneel veel media aandacht. Uit ons onderzoek blijkt echter dat de verschillen veel minder groot zijn dan de ranglijstjes doen vermoeden. Zo bleek dat voor de duurste gemeente enkel de duurste begraafplaats wordt vermeld, op de overige begraafplaatsen in de gemeente liggen de kosten veel lager.

Waarom verschil in kosten?

Toch blijft de vraag bestaan waarom de kosten per gemeente verschillen en in sommige gevallen wel degelijk aanzienlijk. Ons onderzoek wijst uit dat er veel factoren zijn die meewegen in het vaststellen van de tarieven en dat deze factoren vaak lokaal bepaald zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de kosten voor het groenonderhoud, de aanleg van een nieuwe begraafplaats, de inzet van vrijwilligers of het onderhoud voor een monumentale begraafplaats waar geen inkomsten tegenover staan. Kortom, gemeenten hebben met hele verschillende omstandigheden te maken die van invloed zijn op hun tarieven.

Naast de omstandigheden liggen aan de tarieven belangrijke politieke overwegingen ten grondslag. Colleges en gemeenteraden hebben over het algemeen goed inzicht in het belang dat de inwoners van hun gemeente hechten aan de betaalbaarheid van begraven. In sommige gemeenten wordt gestreefd naar kostendekkende tarieven, waarbij alle kosten van het begraven worden gedekt door de nieuwe begravingen die dat jaar plaatsvinden. In andere gemeenten wordt er juist voor gekozen om de tarieven voor begraven laag te houden en de overige kosten uit de algemene middelen van de gemeente bij te passen.

Er is echter ook een kritische noot

Een deel van de gemeenten kon goed uitleggen hoe hun tarieven tot stand komen en zijn hier transparant over. Helaas is er ook een aantal gemeenten waar het niet transparant is hoe de tarieven tot stand komen, er zijn ook gemeenten waar de tarieven al jarenlang niet meer tegen het licht zijn gehouden. Ook viel het op dat maar weinig gemeenten actief informatie verzamelen over de invloed van tarieven op de keuze tussen begraven en cremeren.

Het algemene beeld is toch dat gemeenten goed inzicht hebben in hun tarieven en de omstandigheden die hierop van invloed zijn. Ze zijn in staat in te schatten wat acceptabele tarieven zijn in hun gemeente. Ook zagen wij veel gemeenten waarin gemeenteraden in actie komen op het moment dat de tarieven niet in overeenstemming zijn met de overtuiging van hun inwoners.

Volgend artikel: Hoe ver reikt de fractieondersteuning? Of lees meer over Heldere verantwoording artikelen of het thema