Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: Heldere verantwoording

Geen twee rekenkamers zijn hetzelfde

Filips de Stoute (what’s in a name) stelde in 1386 de eerste rekenkamer in, om grip te krijgen op de belastinginkomsten van Bourgondië. Inmiddels hebben we rekenkamers in alle overheidslagen: lokaal, landelijk en Europees. Ieder met een eigen taak. Waarom kan juist de lokale rekenkamer zoveel effect sorteren?  

Rekenkamer, of niet?

Rekenkamers hebben de naam zich vooral te richten op de cijfers. Misschien omdat de Algemene Rekenkamer als taakstelling heeft om te onderzoeken ‘of de rijksoverheid publiek geld zinnig, zuinig en zorgvuldig uitgeeft’. Het inrichten van rekenkameronderzoek als een puur financieel onderzoek, zou een gemiste kans zijn. Iedere inwoner heeft wel iets waar hij of zij zich over op kan winden: waarom zou je daar niet bij aansluiten? ‘Usual suspects’ zijn onderwerpen als dienstverlening, hondenbelasting, en speelveldjes. Maar denk bijvoorbeeld ook eens aan een onderzoek naar een geliefde culturele instelling of de ontwikkeling van die nieuwe woonwijk. Toch liever een traditioneel onderwerp: dan kun je altijd nog variëren in vorm. Bijvoorbeeld door het eindproduct van het onderzoek een raadsconferentie of inwonersavond te maken, en geen eindrapport. Grote kans dat de raadsleden er ineens meer aandacht aan besteden. Een financieel onderzoek biedt inzicht, maar is voor inwoners lastig te volgen. 

Een rapport voor raad en inwoners

Een onderzoek voor de raad is óók een onderzoek voor de achterban van politieke partijen. Overheden worstelen met het vinden van een manier om verantwoording af te leggen aan inwoners: hoe maak je je dilemma’s inzichtelijk, hoe maak je je uitvoering toegankelijk? De Europese rekenkamer ziet het verbeteren van de publieke verantwoording in de EU en het opstellen van verslagen voor beleidsmakers én burgers zelfs als kerntaak. Op Europees niveau is dat best lastig: de afstand is groot. Maar als lokale rekenkamer kun je je onderzoek zo inrichten, dat dat daadwerkelijk lukt. Bijvoorbeeld op de volgende manieren:

Raadsleden: blijf betrokken

In alle overheidslagen wordt geworsteld met de vraag hoe je inwoners betrekt bij je werkzaamheden. De rekenkamer kan daar een prachtig middel in zijn. Dat vraagt iets van de rekenkamer, dat vraagt iets van de inwoners, maar het vraagt vooral iets van de raadsleden zelf: hoe zorg je als raadslid dat je de rekenkamer inzet met het grootste rendement voor je inwoners? De positie van raadsleden in lokale rekenkamers zal de komende jaren veranderen. Dan is het zaak om raadsleden betrokken te houden bij de rekenkamer, bijvoorbeeld door een adviescommissie in te richten. Uiteindelijk brengen de raadsleden iets in, wat alleen op lokaal niveau kan: rechtstreekse inzage in wat er in de gehele gemeentelijke organisatie én de gemeenschap gebeurt. 

Volgend artikel: Wouter de Jong: "Je moet er gewoon zijn als burgemeester, altijd." Of lees meer over Heldere verantwoording artikelen of het thema