Democratie
maak je.

Experts in decentraal bestuur

Thema: De allerbeste bestuurders

Een raadsakkoord in de praktijk

Op 12 maart 2018, bij de laatste raadsvergadering voor de gemeenteraadsverkiezingen in Heerenveen, dient een lokale partij een motie in getiteld: ‘Transparant bestuur’. Opdracht van de motie is dat de gemeenteraad na de verkiezingen het proces om te komen tot een nieuw dagelijks bestuur zoveel mogelijk in de openbaarheid moet laten plaatsvinden. De motie wordt unaniem aangenomen. Op 28 maart ontvangt de raad een brief van twaalf inwoners die de raad oproepen om op een nieuwe manier te werk te gaan door democratie van onderop, uit de buurten, wijken en dorpen, de ruimte te geven.

Na de verkiezingen

Op 29 maart wordt de nieuwe raad geïnstalleerd. In die raadsvergadering wordt afgesproken dat de informateur met alle fracties verkennende gesprekken gaat voeren en ook het voorstel voor een raadsakkoord zal onderzoeken. In het rapport van de informateur wordt de conclusie getrokken dat een raadsakkoord een stap te ver is. Fracties vragen zich af of het allemaal niet te lang gaat duren en hoe er dan een college gevormd moet worden. Als compromis stelt de informateur voor om zowel een coalitie te vormen waar een collegeprogramma uit voortkomt, als een thematisch raadsakkoord op te stellen waarin de raad een aantal speerpunten aangeeft voor de komende vier jaar. En zo geschiedde.

Thematisch raadsakkoord

Op 4 juni bespreekt de gemeenteraad het coalitieakkoord en stelt unaniem het Thematisch raadsakkoord vast. Het raadsakkoord heeft als doel de betrokkenheid van de samenleving bij haar eigen omgeving te vergroten en inwoners meer zeggenschap te geven in de processen die leiden tot besluitvorming of ze zelf tot besluitvorming te laten komen. Het raadsakkoord heeft een directe relatie met het coalitieakkoord en focust zich op een aantal specifieke thema’s waar de raad mee aan de slag wil gaan. 

#hoedan

In het rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) “Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden” worden de raadsakkoorden uit 2014 van 10 gemeenten besproken en geeft de ROB 10 tips voor gemeenten die aan de slag willen met raadsakkoorden. Tips zijn bijvoorbeeld: begin zo vroeg mogelijk met de voorbereidingen, zorg dat het proces niet te lang duurt, zorg dat iedereen aangehaakt is en dat de rollen duidelijk zijn. In Heerenveen hebben ze deze tips ter harte genomen bij het opstellen van het raadsakkoord. Het moeilijke gedeelte komt ná het vaststellen van het raadsakkoord. De uitdagingen die zich in de praktijk voordoen bij een akkoord dat draait om besluitvorming samen met de samenleving, vragen om continue zelfreflectie, transparantie en rolbewustzijn van alle actoren. Het zou interessant zijn als de ROB hier in 2022 een analyse van zou kunnen maken.

Het klinkt mooi en dat is het ook

De raad heeft in het eerste jaar na de verkiezingen een bomvolle agenda. Naast de reguliere vergadercyclus staat er gemiddeld drie avonden per week een interessante bijeenkomst met inwoners op de agenda. De raad en ambtelijke organisatie organiseren een succesvolle G1000 over de inrichting van het centrum van Heerenveen met een enorme opkomst van inwoners. Daarnaast experimenteren ze met community processing om te kijken of op die manier de energietransitie aangepakt kan worden. Ook worden er vanuit het college dialoogavonden met inwoners over de Omgevingsvisie georganiseerd, waar de raad vanuit een stuurgroep een actieve rol in speelt.

Het klinkt moeilijk, en dat is het óók

De raad neemt een actievere rol als facilitator en regisseur in processen die moeten leiden tot besluitvorming. Daarbij zit hij af en toe in het vaarwater van het college. Afstemming daarover kan lastig zijn, omdat rollen aan het verschuiven zijn. Daarnaast pakken plannen niet altijd uit zoals ze bedacht zijn (hebben we wel het juiste proces bij het juiste vraagstuk gekozen?) en ambtenaren hebben het soms lastig met wennen aan ‘van buiten naar binnen’ werken.

Proces versus politiek

De raad positioneert zich dus enthousiast als procesbegeleider en regisseur van samenlevingsprocessen. Er zijn diverse stuurgroepen bestaande uit raadsleden ingesteld die de onderwerpen in de gaten houden. Maar als de raad met processen begeleiden bezig is, waar is dan de politiek? Een dilemma dat in de praktijk ontstaat, bijvoorbeeld bij de G1000, is dat de raad ook nog een inhoudelijk besluit moet nemen na afloop van het proces. Een succesvol traject met veel inwonerparticipatie wil nog niet zeggen dat alle fracties hun politieke mening overboord moeten gooien over de inhoud van het besluit. Zij zijn als lekenbestuur en volksvertegenwoordiging verantwoordelijk voor het maken van een politieke keuze, zo betogen ook Martin Schulz, Paul Frissen en Jorgen Schram van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur in het essay “Gemeenteraad positioneren”. Ik heb er vertrouwen in dat de Heerenveense raad hiervan doordrongen blijft.

Volgend artikel: Transparante geheimhouding Of lees meer over De allerbeste bestuurders artikelen of het thema