Thema: Integere overheid

Dilemma: risicoreflex

Na het vertrek van twee wethouders uit Den Haag, gingen prompt weer stemmen op om de huidige, vrijwillige integriteits-screeningen van kandidaat-bestuurders te vervangen door een verplicht AIVD-onderzoek. Collega Emilie Stumphius reageerde daarop met een ingezonden stuk in Trouw. Haar visie, dat de oproep om de AIVD in te schakelen onrecht doet aan bestaand instrumentarium, verdient aandacht.

NIEUWS  In 2020 zal door het ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de 'Handreiking screening ambtenaren' gepubliceerd worden. Net als voor de in 2019 gepubliceerde 'Handleiding basisscan integriteit voor kandidaat-bestuurders' is Necker van Naem gevraagd om de inhoud te verzorgen.

Rond de benoeming van decentrale bestuurders wordt massaal het instrument ‘risicoanalyse integriteit’ ingezet. In 2018 en 2019 voerden wij meer dan 300 van deze risicoanalyses uit. We brengen daarbij persoonlijke, functionele en financiële informatie in kaart en toetsen die informatie op kwetsbaarheden. In een persoonlijk gesprek met de kandidaat reflecteren we op de uitkomsten en werken we aan bewustwording en alertheid.

De uitkomst van een risicoanalyse kan grote gevolgen hebben. Soms trekt een kandidaat zich terug.

In die ruim 300 keer gebeurde dat tweemaal. Interessanter is dat de risicoanalyses leidden tot vele tientallen beheersmaatregelen en evenzoveel aandachtspunten. Meewerken aan zo’n risicoanalyse is weliswaar niet verplicht, maar vrijblijvend is de screening ook zeker niet. Niet deelnemen aan het onderzoek roept vragen op. Bij de burgemeester - als hoeder van de integriteit - en bij de gemeenteraad, die over de benoeming gaat. Onze ervaring is dat kandidaten áltijd meewerken.

Dat de derde stad van Nederland, Den Haag, dit instrument niet toepaste, is inmiddels uitzonderlijk. Laten we deze casus dan ook vooral als zodanig behandelen. Op basis van incidenten pleiten voor een wettelijk verplichte screening door de AIVD, diskwalificeert het lokaal bestuur en is een typisch geval van een risicoregelreflex. Integriteitsrisico’s beheers je niet van hogerhand, maar van binnenuit.

Volgend artikel: Ombudspolitiek: integer? Of lees meer over Integere overheid artikelen of het thema