Thema: Vernieuwende participatie

Deliberatieve minipublieken zijn geen wondermiddel

Bestuurlijk Nederland is al geruime tijd in de ban van deliberatieve minipublieken; een vorm van burgerparticipatie waarin een willekeurig geselecteerde groep burgers intensief met een beleidsvraagstuk aan de slag gaat. Een bekend voorbeeld is de G1000, waarvan er in de afgelopen zes jaar al minstens 26 zijn georganiseerd. De populariteit van deliberatieve minipublieken hangt sterk samen met het idee dat ze de legitimiteit van besluiten vergroten. Zeker sinds de publicatie van het boek Tegen Verkiezingen van David van Reybrouck, worden minipublieken vaak gezien als een soort legitimerend wondermiddel. Het is echter maar de vraag of dat terecht is. Een recent onderzoek suggereert namelijk dat minipublieken de legitimiteit van besluitvormingsprocessen inderdaad kunnen vergroten – maar niet per se meer dan bestaande manieren om burgers bij besluitvorming te betrekken.  

Wat zijn deliberatieve minipublieken?

Anders dan bij de meeste participatievormen, worden deelnemers aan minipublieken willekeurig geselecteerd en gaan ze op een open en geïnformeerde wijze met elkaar in discussie. Voor dit eerste wordt meestal een willekeurige steekproef getrokken uit de gemeentelijke basisadministratie, waarna geselecteerde inwoners een uitnodiging ontvangen. Voor het tweede worden deelnemers eerst uitgebreid geïnformeerd, om pas daarna onder professionele begeleiding over het voorliggende onderwerp in gesprek te gaan. 

Deliberatieve minipublieken en legitimiteit

De kenmerken van minipublieken zouden ze beter maken in het legitimeren van besluiten, vooral ten opzichte van bestaande manieren om burgers bij besluitvorming te betrekken. Zo zou het willekeurig selecteren van deelnemers ervoor zorgen dat geselecteerde burgers een betere afspiegeling zijn van de samenleving, zodat niet alleen de ‘usual suspects’ hun zegje kunnen doen. De open en geïnformeerde discussie zou er daarnaast voor zorgen dat een onderwerp goed wordt uitgediept en de discussie verder gaat dan het uitwisselen van bekende standpunten. 

Een experiment

In het onderzoek werd dit getoetst met een survey-experiment. Bij een dergelijk experiment krijgen ondervraagden een kort verhaal te lezen, waarna ze een aantal vragen beantwoorden. In dit geval beschreef het verhaal een politiek besluitvormingsproces en hadden de vragen tot doel om vast te stellen of de ondervraagden het proces legitiem vonden. Wat dit een experiment maakte, is het feit dat niet alle beschrijvingen hetzelfde waren. Afhankelijk van de experimentele groep waarin een ondervraagde zat, kende het besluitvormingsproces namelijk geen enkele mogelijkheid tot participatie, een inspraakavond, of een deliberatieve minipubliek. 

Resultaat: een eervolle tweede plaats

Het resultaat was met recht verrassend te noemen. Het proces zonder enige vorm van participatie werd door ondervraagden als het minst legitiem gezien en scoorde gemiddeld 2,42 op een schaal van 1 (minst legitiem) tot 5 (meest legitiem). Het proces met een deliberatieve minipubliek deed het beter; met een gemiddelde score van 4,29 werd dit proces als beduidend meer legitiem ervaren. De hoogste score was echter voor het proces met een inspraakavond. Dit proces had namelijk een gemiddelde legitimiteitsscore van 4,46. 

Beeld WVOLV
Beeld WVOLV

Geen wondermiddel

Op basis van dit onderzoek is er eigenlijk maar één conclusie mogelijk: deliberatieve minipublieken zijn geen wondermiddel. Hoewel ze de legitimiteit van besluiten wel degelijk kunnen vergroten, doen ze dit niet beter dan een bestaand middel als de inspraakavond. Een mogelijke verklaring is het feit dat veel mensen huiverig zijn om aan de hand van loting te bepalen wie er aan een besluitvormingsproces mag deelnemen. Een onderzoek van Tilburg University uit 2017 stelde bijvoorbeeld al vast dat minder dan 15% van alle Nederlanders het ziet zitten om leden van de Tweede Kamer willekeurig te selecteren. Heeft het dan geen enkele zin om een deliberatieve minipubliek te organiseren? Verre van. Wel zou het goed zijn om, zeker gelet op de kosten, ook alternatieven zoals een inspraakavond te overwegen. 

 

Het volledige onderzoek is hier te lezen. 

Volgend artikel: Genomineerden Beste Bestuurder 2020 bekend: wat valt op? Of lees meer over Vernieuwende participatie artikelen of het thema