Thema: De allerbeste bestuurders

Burgervader of misdaadbestrijder?

Alleen al in 2018 zijn er in Rotterdam 208 drugspanden opgerold en gesloten. Ook in andere grote steden zoals Utrecht en Amsterdam is er een stijging in het aantal sluitingen van panden op last van de gemeente. Hoewel.. ‘de gemeente’ als verantwoordelijke is te kort door de bocht: in de praktijk ligt de eindverantwoordelijkheid voor het sluiten van panden op basis van illegale praktijken bij de burgemeester him/herself.

Burgemeester als hoeder van de openbare orde en veiligheid

Naast zijn rol als voorzitter van de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders is de burgemeester van oudsher belast met het bewaken van de openbare orde en veiligheid. Daarvoor zijn in de loop der jaren verschillende wetten ontwikkeld en nog steeds in werking, zoals de Wet aanpak Woonoverlast, de Wet publieke gezondheid, maar ook bevoegdheden voor bijvoorbeeld preventief fouilleren.

Voor wat betreft het sluiten van woningen, panden of voor het publiek toegankelijke inrichtingen als daar sprake is van drugshandel, is artikel 13 van de Opiumwet – ofwel Wet Damocles – van toepassing. Deze wet is met name bedoeld om illegale verkooppunten te sluiten en niet per se om drugsgebruikers of henneptelers uit hun woning te zetten (iets wat in de praktijk overigens wel eens is voorgevallen). Als individu mag men een wietplantje voor eigen gebruik bezitten, maar een hennepkwekerij met een paar honderd oogstrijpe planten is wel van een ander – strafbaar – kaliber. In januari 2019 is de Opiumwet uitgebreid met een focus op “strafbare voorbereidingshandelingen”, wat zoveel betekent als dat er bepaalde voorwerpen of stoffen aangetroffen moeten worden, die vanwege de aard en hoeveelheid geschikt zijn voor het ontwikkelen van harddrugs of grootschalige hennepteelt. Naast de Opiumwet zijn er nog een aantal andere wetten die de burgemeester in de gelegenheid stellen om panden te sluiten, bijvoorbeeld gebouwen die zich lenen voor illegale gokpraktijken of prostitutie.

Een nieuw wetsvoorstel, verdere uitbreiding verantwoordelijkheid

Er zijn dus verschillende soorten instrumenten en bevoegdheden die een burgemeester in de gelegenheid stellen om tegemoet te komen aan de verantwoordelijkheid als hoeder van de Openbare Orde en Veiligheid. En deze bevoegdheden zijn en blijven in ontwikkeling.

Zo heeft Minister van Justitie Fred Grapperhaus op 18 november 2019 een wetsvoorstel gedaan in het kader van de strijd tegen de ondermijnende criminaliteit in Nederland. Een onderdeel hiervan is een bevoegdheid voor burgemeesters om gemakkelijker woningen te sluiten als er wapens in of rond het pand zijn aangetroffen. De minister vindt dat burgemeesters in dat kader momenteel te weinig mogelijkheden hebben en wil op deze manier voorkomen dat criminele ondermijning een normale zaak wordt. Deze extra bevoegdheid zal een aanpassing van de Gemeentewet vergen.

In het aanstaande proces zullen eerst belanghebbenden worden geconsulteerd en vervolgens kan het wetsvoorstel door de Tweede Kamer worden behandeld: de termijn waarop de eventuele verandering wordt doorgevoerd is dus nog zeer onduidelijk.

Burgemeester als misdaadbestrijder, goed idee?

Desalniettemin bestaat er nu al veel ophef over het door minister Grapperhaus aangekondigde wetsvoorstel en daarmee de rol van de burgemeester als hoeder van de openbare orde. Want is de burgemeester op deze manier nog wel hoeder of wordt hij/zij te veel een concrete handhaver? Uiteenlopende reacties doen zich voor, waarbij er enerzijds geluiden zijn die pleiten voor meer algemene sluitingsbevoegdheden voor burgemeesters. Momenteel stelt het kabinet zeer uiteenlopende en specifieke bevoegdheden voor en deze zouden meer gegeneraliseerd kunnen, of misschien wel moeten, worden. Andere geluiden, met name uit academische hoeken, wijzen op de vraag of de bevoegdheden die in deze wetsvoorstellen geformuleerd zijn eigenlijk wel tot het takenpakket van de burgemeester behoren. De vraag wordt gesteld of door de wetsvoorstellen niet te veel van de burgemeester wordt verwacht dat hij/zij een zogenaamde misdaadbestrijder wordt.

Daarnaast kan een uitbreiding van de bevoegdheden voor het sluiten van panden ook leiden tot een kwetsbaardere positie van de burgemeester, omdat deze dan misschien (meer) bloot wordt gesteld aan mogelijke dreigementen uit het criminele circuit. Het zou in dat kader ook nog een mogelijkheid zijn om de bevoegdheid voor het sluiten van panden bij het Openbaar Ministerie neer te leggen.

Of het wetsvoorstel van minister Grapperhaus aangenomen zal worden, is nog maar de vraag. Hoe dan ook is en blijft het takenpakket van onze burgemeesters een hele interessante en gevarieerde: van linten knippende burgervader tot panden sluitende handhaver.

Volgend artikel: Raadsconsultatie Of lees meer over De allerbeste bestuurders artikelen of het thema