Half september deelde Carlo van Dijk, adviseur en deskundige op het gebied van gemeentefinanciën, drie tips met u voor de programmabegroting die eraan zit te komen. Hij adviseerde u om dit keer ook expliciet naar de reservepositie van uw gemeente te kijken. Tijd voor deel 2 van de checklist: tip 4 tot en met 6.
3 x 3 tips, Deel II
4. Hoe ontwikkelen egalisatiereserves zich?
Een reserve kan als doel hebben om schommelingen in jaarlijkse investeringen en uitgaven op te vangen. Een voorbeeld daarvan is de reserve grondexploitatie. De winst op de ene grondexploitatie stort de gemeente in de reserve grondexploitatie om het onrendabele deel van een andere grondexploitatie af te dekken. Andere voorbeelden van egalisatiereserves zijn de bedrijfsreserve van een gemeentelijke afdeling en de bedrijfsreserve voor het gemeentelijke zwembad. Het is van belang dat er duidelijkheid is over het gewenste minimum- en maximumniveau van egalisatiereserves. Als alle grondexploitaties winstgevend, wordt de reserve steeds hoger, terwijl het geld wellicht elders in de begroting hard nodig is. Omgekeerd: wanneer het gemeentelijke zwembad jaar op jaar verlies maakt is een reserve snel op. Het is verstandig om voor egalisatiereserves een minimum- en een maximumniveau vast te stellen. Dat kan in absolute bedragen (bijvoorbeeld 0,5-1,2 miljoen euro), maar ook door minimum- en maximumniveau uit te drukken als een percentage van de exploitatie of geinventariseerde risico's (bijvoorbeeld 1-3 procent van de exploitatie van het zwembad of 90-110 procent van de risico's van de gezamenlijke grondexploitaties).
5. Is uw gemeente aan het rentenieren?
Net als spaargeld bij een bank, levert ook de algemene reserve rentebaten op. Een deel van de gemeenten gebruikt deze rente om de algemene reserve verder te laten groeien. Het is als het spaarbankboekje dat jaarlijks gespekt wordt met rente op rente. Andere gemeenten 'nemen de rente op' en gebruiken die in de exploitatie. Dit is een aantrekkelijke optie. Je kunt zo immers van 'incidenteel geld' 'structureel geld' maken. Het lijkt op rentenieren: gemeenten kunnen een deel van de jaarlijkse activiteiten financieren van de jaarlijkse rente. Toch zijn er principiële redenen om dit niet te doen:
- Het staat haaks op het doel van de programmabegroting om een integrale afweging te kunnen maken. Er ontstaan in feite immers twee begrotingen. U besluit aan de ene kant (expliciet) over de programma's in de begroting en aan de andere kant (impliciet) over de besteding van de rentebaten van de algemene reserve.
- Het doet afbreuk aan het profijtbeginsel. Dit beginsel houdt in dat burgers bijdragen in de overheidskosten naar de mate dat zij profijt hebben van overheidsdiensten. Een algemene reserve kan alleen ontstaan door het 'oppotten' van middelen. Als de opgepotte middelen niet meer in verhouding staan tot de noodzakelijke hoogte (zie punt 3), dan is er sprake van een situatie waarin de ene generatie belastingbetalers extra heeft betaald om een nieuwe generatie belastingbetalers te kunnen ontzien.
6. Heeft uw gemeente zichzelf klem gezet?
'Rentenieren' heeft ook een praktisch nadeel: de gemeente maakt zich afhankelijk van de jaarlijkse rentebaten. Mocht het (bijvoorbeeld bij een tegenvaller) toch een keer nodig zijn om de algemene reserve aan te spreken, dan gaat daarmee een evenredig deel van de jaarlijkse rentebaten verloren. Door het wegvallen van dit dekkingsmiddel ontstaat er een structureel tekort in de exploitatie dat moet worden opgelost door structurele bezuiniging of inkomstenvergroting.
Wat zijn reserves?
Reserves zijn de 'spaarpotten' van de gemeente: deze kunnen een spaarfunctie hebben maar ook een risico afdekken of uitgaven of tarieven egaliseren. Wanneer een raad aan een reserve een specifiek doel heeft toegekend spreken we van een bestemmingsreserve. Omdat de raad vrij over reserves kan beschikken en de bestemming van reserves altijd kan wijzigen, behoren reserves tot het eigen vermogen.
Heeft u vragen?
Necker van Naem kan uw fractie of uw raad helpen bij de voorbereiding op de begrotingsbehandeling in november. Bel of mail voor meer informatie met Aafke Bokma: 06 449 555 06 of Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. .
